حقوق ارتباطات

آموزش حقوق ارتباطات

برای شناخت تجربه های کشورهای پیشرفتۀ غربی دربارۀ آموزش حقوق ارتباطات و تکنولوژی های نوین اطلاعات ،توجه به سیر تاریخی آموزش این رشتۀ جدید حقوقی و بررسی تطبیقی برنامه های دوره های تحصیلات عالی دانشگاه های مشهور این کشور ها در این زمینه ،ضروری به نظر می رسد .

کشورهای غربی،به سبب پیدایش و گسترش وسایل ارتباطی جدید در این کشورها ،زودتر از کشورهای دیگر دنیا به حقوق مطبوعات و سینما و رادیو و تلوزیون و تکنولوژی های نوین اطلاعات و ارتباطات ،توجه پیدا کرده اند .

باید در نظر داشت که امکانات و وسایل جدید ارتباط اجتماعی ،از جمله چاپ ،مطبوعات ،عکاسی ،تلگراف ،تلفن ،سینما،رادیو و تلوزیون ،ماهواره ،ویدئو ،انفورماتیک و در نهایت اینترنت ،به صورت متناوب و به ترتیب از اواسط قرن پانزدهم میلادی در کشور های غربی پدید آمدند.از آنجا که پیدایش هر پدیدۀ فنی جدید ،در جامعه تاثیر می گذارد و توجه متخصصان زمینه های مختلف زندگی اجتماعی و

به ویژه حقوقدانان را به خود جلب می کند ،طبیعتاً در مورد هر کدام از وسایل و فن آوری های ارتباطی که در طول قرن های اخیر پدیدار شدند ،حقوقدانان غربی نسبت به آنها توجه خاص نشان دادند و با کمک مطالعات و نظریه های حقوقی آنان ،درباره پدیده های نوین ارتباطات و اطلاعات ،قانون گذاری ها و مقررات گذاری های لازم نیز صورت گرفتند.

نقش دانشگاه ها در آموزش حقوق ارتباطات ،در این میان بسیار حائز اهمیّت است و توجه به اینکه اولین بار،کدام دانشگاه های دنیای غرب ،به ضرورت پیش بینی دروس مربوط به آن پی بردند و تمهیداتی در این باره اندیشیدند ،می تواند به ترسیم یک دیدگاه تاریخی درمورد حقوق ارتباطات کمک کند.

نمونۀ فرانسه در این زمینه جالب توجه است .فرانسه از کشورهایی است که حقوق ارتباطات در آن زودتر از اغلب کشور های دیگر غربی ،طرف توجه دانشگاهیان قرار گرفت .

نقش پیشگام فرانسه در آموزش حقوق ارتباطات

پیشگام شدن فرانسه در ایجاد و توسعۀ حقوق ارتباطات،درواقع ازنظام ویژۀ حقوق مطبوعات این کشور در مقایسه با کشور های آنگلوساکسون ،سرچشمه گرفته است . زیرا در فرانسه ،برخلاف انگلستان و آمریکا،که برای تأسیس و ادارۀ روزنامه ها ومجله ها و چگونگی محتویات و انتشار نشریات دوره ای و محدودیت ها و جرائم مطبوعاتی ،مقررات خاصی پیش بینی نش ه اندو تمام مسائل حقوقی مربوط به مطبوعات و سایر وسایل ارتباط جمعی در قالب مقررات حقوق عام ،مورد توجه قرار گرفته اند ،از قرن نوزدهم تاکنون همیشه یک قانون مطبوعات – با تجدید نظرها و اصلاحات پیاپی – وجود داشته اند و ازاوایل قرن بیستم ،به تدریج  دربارۀ سینما ،رادیو و تلوزیون نیز در این کشور،قوانین مخصوص وضع شده اند .

توجه حقوقدانان فرانسوی به انتشار کتاب های متعدد دربارۀ «حقوق مطبوعات »در دهه های آخرقرن نوزدهم و دهه ها ی اول قرن بیستم هم نشانۀ تمایز دیرین وضع مطالعات حقوقی مربوط به مطبوعات این کشور در مقایسه با کشورهای آنگلوساکسون است.

همچنین باید یادآوری کرد که علاوه بر فرانسه ،د راغلب کشورهای قاره ای اروپای غربی و از جمله بلژیک ،آلمان ،ایتالیا و سوئد،نیز به سبب وجود قوانین مطبوعاتی ،مطالعات و تحقیقات حقوقی مربوط به مطبوعات ،از سابقه ای طولانی برخوردارند.

جالب آنکه در پیشگام شدن برای ایجاد دروس تخصصی حقوق ارتباطات در فرانسه ،استادان مؤسسات دانشگاهی مطبوعاتی و ارتباطی ،بر استادان دانشکده های حقوق ،پیشی گرفتند.

باید در نظر داشت که پایه گذار رشته حقوق ارتباطات در این کشور ،پروفسور «فِرنان تِرو»[1] ،استاد فقید دانشگاه پاریس است و اکنون نام وی به عنوان «پدر حقوق ارتباطات » و کسی که برای نخستین بار ،این رشتۀ حقوقی را در دانشگاه های فرانسه بنیانگذاری کرده و نیز اصول علمی و نظری های تخصصی آن را تهیه و تدوین نموده است ،شناخته می شود .

پروفسور فِرنان تِرو در«انستیتوی فرانسوی مطبوعات »[2] در دانشگاه پاریس ،که در سال1961 به سرپرستی خود او و همکاری چند تن از استادان و روزنامه نگاران برجستۀ فرانسوی تأسیس شد ،دروسی دربارۀ «حقوق ارتباطات » [3] دائر کرد . [4]این دروس شامل حقوق مطبوعات ،حقوق حرفه ای روزنامه نگاری ،حقوق رادیو تلویزیون وسینما و حقوق مؤلف بودند. دروس مذکور ،در سطح برنامه های آموزشی دورۀ سیکل  سوم دانشگاه های فرانسه ،که معادل کارشناسی ارشد و آمادگی برای دورۀ دکتراست ،تدریس می شدند .

باید تصریح کرد که در این انستیتو شش حوزۀ درسی پیش بینی شده بودند ،که در میان آنها ،یک حوزه به حقوق ارتباطات اختصاص یافته بود .[5]

از سال 1964،دورۀ دکترای تخصصی (دکترای سیکل سوم)حقوق ارتباطات و همچنین دکترای تخصصی اقتصاد ارتباطات نیز در این انستیتو دائر شد.

 یادآوری این نکته هم ضروری است که پروفسور تِرو با همکاری «لوسین سولال»،حقوقدان صاحب نام دیگر فرانسوی ،چنان که قبلا به آن اشاره شد ،در سال 1951 ،یعنی ده سال قبل از تشکیل انستیتوی فرانسوی مطبوعات و ایجاد دروس حقوق ارتباطات ،کتابی تحت عنوان «حقوق ارتباطات جمعی »برای یونسکو منتشر کرد،که ترجمۀ انگلیسی آن به وسیله این سازمان در تمام کشور های دنیا توزیع شد و از سوی حقوقدانان و روزنامه نگاران و متخصصان حقوق ارتباطات ،مورد استفاده قرار گرفت .

در سال های دهۀ 1980،با تغییراتی که در برنامه های آموزشی دانشگاه های فرانسه داده شدند،دوره های دکترای تخصصی (دکترای سیکل سوم)در همۀ رشته ها ،تعطیل گردیدند و به جای آنها دوره ای «دیپلم مطالعات عالی پیشرفته»[6]،که بیشتر بر مطالعات نظری استوارند و همچنین دوره های «دیپلم مطالعات عالی تخصصی »[7]،که بیشتر به تجربیات علمی و کارآموزی توجه دارند ،ایجاد شدند .به همین مناسبت،در پاریس و دانشگاه های چند شهر بزرگ دیگر فرانسه ،مانند بوردو ،استراسبورگ ،گرنوبل و رِن،دوره ای «دیپلم مطالعات عالی پیشرفتۀ علوم ارتباطات و اطلاعات»با چند گرایش گوناگون دایر گردیدند .

در این میان ،«انستیتوی فرانسوی مطبوعات »که از چند سال پیش در دانشگاه پاریس 2،استقرار یافته بود ،برنامه آموزشی «دیپلم مطالعات عالی پیشرفتۀ علوم ارتباطات و اطلاعات »را با گرایش های «حقوق ارتباطات »،«ارتباطات و روابط بین المللی»،««جامعه  شناسی ارتباطات »و «تکنولوژی های ارتباطات» دنبال کرد . در حالی که در دانشگاه پاریس1،دورۀ آموزشی «دیپلم مطالعات عالی تخصصی حقوق و مدیریت ارتباطات سمعی و بصری »،ایجاد شد.

از سال های آخر دهۀ1990،دوره های مستقل «دیپلم مطالعات عالی پیشرفتۀ حقوق ارتباطات » و همچنین دوره های مستقل «دیپلم مطالعات عالی تخصصی حقوق ارتباطات »نیز در کنار رشته های حقوقی دیگر در فرانسه دائر گردیده اند . اما تنها فارغ التحصیلان دوره های «دیپلم مطالعات عالی پیشرفته »می توانند به گذراندن رساله و کسب درجۀ دکترا ،نائل شوند.

منبع:حقوق ارتباطات،دکتر کاظم معتمدنژاد،دکتر رویا معتمدنژاد،جلد یکم،دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها