حقوق ارتباطات

بررسی نظرات دانشمندانی که در زمینه ی جامعه ی اطلاعاتی اظهار نظر کرده اند نشان می دهد که عناصر اصلی تعریف از پنج عنصر تکنولوژیک ،اقتصادی ،فرهنگی ،شغلی و مکانی تشکیل شده است وبرهمین اساس جامعه ی اطلاعاتی را می توان از ابعاد مختلف تعریف کرد .بدیهی است برخی از دانشمندان چند عامل را با هم تلفیق کرده اند و این چند عامل بر اساس تاکیدشان به یک عامل خاص تعاریف طبقه بندی شده اند[1].

تعریف تکنولوژیک :این گونه تعریف ها مقبول ترین تعاریف از جامعه ی اطلاعاتی هستند . مفهوم کلیدی این تعاریف این است که پیشرفت های خیره کننده در پردازش ، نگهداری و انتقال اطلاعات درواقع به کاربرد تکنولوؤی های اطلاعاتی در تمامی زوایای اجتماعی انجامیده است .

2-تعریف اقتصادی :تاکید اصلی معتقدان به این گونه تعاریف ان است که امروزه اقتصاد بسیاری کشور ها اقتصاد اطلاعاتی است . در واقع به عقیده ی این گونه افراد ،دانش و اطلاعات امروزه به منبع اصلی ثروت تبدیل شده است و مانند کالاخرید و فروش می شود .

3-تعریف شغلی :برخی از دانشمندان معتقدند از هنگامی که مشاغل خدماتی وجه غالب مشاغل موجود شد ،به جامعه ی اطلاعاتی دست یافته ایم . از نظر ایشان ،مشخصه ی بارز جامعه ی اطلاعاتی تبدیل مشاغل تولیدی به مشاغل خدماتی است .

تعریف مکانی :تاکید عمده در این تعریف بر روی شبکه هایاطلاعاتی است که مکان های جغرافیایی را به هم وصل می کنند از نظرمعتقدان به این تعاریف ،این شبکه ها آثار شگفت انگیزی بر مکان و زمان دارند.

تعریف فرهنگی :از نظر این دسته  از دانشمندان تنوع سبک های  زندگی و پیچیدگی زندگی ماصرنشان می هد که امروزه عامل اجتماعی نسبت به گذشته محتوای اطلاعاتی بیشتری پیدا کرده است .

-زمینه :اندیشه های مربوط به پیدایی و پیشرفت «جامعه ی اطلاعاتی »برای نخستین بار در دهه های 1960 و 1970 ،در آثار علمی چند تن از اقتصاد دانان و جامعه شناسان دانشگاه های ایالات متحده و پیش از همه در کتاب ها و مقاله های «فرتیز ماکلوپ »و «دانیل بل»مطرح شدند[2].ش

- چگونگی برگذاری اجلاس جهانی سران[3] تصمیم به برگزاری این اجلاس جهانی ،در پی کوشش ها و اقدامات دولت های بزرگ صنعتی و برخی سازمان های تخصصی جهانی در جهت پیشرفت ها و چالش های تکنولوژی های نوین اطلاعات و ارتباطات و تاثیرات آنها در اوضاع و احوال اقتصادی ،اجتماعی ،سیاسی و فرهنگی جوامع ملی و جامعه بین المللی و مباحثه  ها و مناقشه های مختلف درباره ی «انقلاب ارتبا طات»،«عصر اطلاعات »،«جامعه ی شبکه ای»و نظایر آنها  برای اولین بار در «کنفرانس نمایندگان تام الاختیار کشور های عضو اتحادیه ی بین المللی ارتباطات دور »که در دسامبر1998 در شهر مینیاپولیس ایالات متحده آمریکا تشکیل شده بود ،مطرح گردید .کنفرانس اخیر ،با تصویب قطعنامه شماره 73 خود ،پیشنهاد مربوط به تشکیل اجلاس جهانی مذکور را پذیرفت و مقر ساخت که مطالعات لازم برای تهیه مقدمات برگزاری آن از سوی اتحادیه یاد شده صورت گیرند.

در متن قطعنامه ی شماره ی 73 کنفرانس مینیاپولیس ،ضرورت اقدام «اتحادیه بین المللی ارتباطات دور »برای تشکیل «اجلاس جهانی سران درباره جامعه اطلاعاتی »،به طور صریح و با توجه به نکات زیر مورد تاکید قرار گرفته   بود: -... از اتحادیه بین المللی ارتباطات دور دعوت می شود ،ماموریت و رسالت ویژه ی خود را در محیط جهانی کنونی ،که در آن ارتباطات دور از لحاظ سیاسی ،اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی ،بیش از پیش دارای نقش تعیین کننده و تحرک دهنده هستند .به خوبی ایفا می کند.-  این اتحادیه صلاحیت دارترین سازمانی است که می تواند در جستجوی راه های مناسب برای توسعه بخش ارتباطات دور باید با توجه به تحول متوازن و هماهنگ سیاست ها ،مقرات گزارها ،شبکه ها و سرویس ها ...صورت گیرد.-ظهور مفهوم «جامعه ی اطلاعاتی »که ارتباطات دور در آن نقش اصلی را به عهده دارند .از اهمیت فراوانی برخوردار است ... .

در پی تصویب قطعنامه ی شماره ی 73 «کنفرانس نمایندگی تام الاختیار کشور های عضو اتحادیه بین المللیارتباطات دور »شورای این اتحادیه که ارگان مدیریت آن محسوب می شود در سال 1999 به کمک یک گروه مطالعاتی و با همکاری برخی از نهاد های تخصصی نظام ملل متحد ،که در طول دهه ی گذشته (منظور بیش از 2000)در زمینه تخصصی خود اجلاس های جهانی مختلفی با شرکت سران کشور ها بر گزار  کرده بودند به پژوهش امکان سنجی درباره تشکیل اجلاس جهانی مورد نظر پرداخت.پس از انجام این پژوهش و حصول امکان به ضرورت و امکان برگزاری یک اجلاس جهانی در سطح سران کشور ها در مورد جامعه ی اطلاعاتی «شورای اتحادیه بین المللی ارتباطات دور »در 28 ژوئیه 2000 در طول اجلاس سالانه خود تصمیم گرفت تا کار تدارک مقدمات تشکیل «اجلاس جهانی سران درباره جامعه اطلاعاتی را آغاز

کند و شرایطی را فراهم سازد تا این اجلاس جهانی به صورت دو مرحله ای –مرحله اول در روزهای 10-12 دسامبر 2003(19 تا 21 آذر 1382 در ژئو و مرحله دوم در طول سال 2005 در تونس –برگزار شود.

به دنبال کوشش ها و اقدام های مذکور ،مجمع عمومی ملل متحد هم در جریان پنجاه و  ششمین اجلاسیه سالانه آن ،با تصویب قطعنامه شماره 138 در تاریخ 21 دسامبر 2001 موافقت خود را با تشکیل «اجلاس جهانی سران درباره جامعه اطلاعاتی »اعلام کرد و به کوفی عنان »دبیر کل سازمان ملل متحد ،ماموریت داد تا از رهبران سران کشور ها برای شرکت در این اجلاس جهانی دعوت به عمل آورد .به موجب این قطعنامه ،نقش مدیریت تدارک و برگزاری اجلاس جهانی یاد شده را «اتحادیه بین المللی ارتباطات دور »به عهده دارد و موظف است تا با همکاری سازمان های تخصی دیگر ملل متحد و بویژه یونسکو و همچنین کشور های شرکت کننده در اجلاس جهانی سران ،مقدمات تشکیل آن را فراهم کند .

- نخستین گردهمایی کمیته تدارک «اجلاس جهانی سران درباره ی جاعه ی اطلاعاتی »[4]

نخستین گردهمایی کمیته تدارک اجلاس جهانی سران درباره جامعه اطلاعاتی »که مقدمات برگذاری آن از ماهها پیش فراهم شده بود ،در روزهای یکم تا پنجم ژوئیه 2002010 تیر تا 14 تیر 81 )با شرکت 969 تن نمایندگان 142 کشور و تعداد زیادی از سازمان های بین المللی ،موسسات بازرگانی خصوصی و گروه های جامعه مدنی (54 نهاد وابسته به ملل متحد  ،21 سازمان خصوصی ملل متحد ،35 سازمانبین الدول مدعو ،223 سازمان غیر دولتی و وابسته به جامعه مدنی و 34 موسسه وابسته به بخش خصوصی )،در کاخ کنگره های بین المللی در ژنو تبدیل گردید .در این گردهمایی ،هدف های اصلی برگزاری اجلاس جهانی مذکور ،و بویژه چهارچوب های کلی «اصول اساسی »و «برنامه عمل» طرف توجه آن و همچنین زمینه های مباحثه ها و تبادل نظرهای  جلسات  آن ،در نشست های عمومی و کمیته های فرعی مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفتند و نمایندگان کشور ها و سازمان ها و نهاد ها ی مختلف درباره ی  آنها به سخنرانی پرداختند .

-دلایل [5] کیکی از بنیادی ترین دلایل این گردهمایی که در سطح سران کشور های دنیا بود .این شکاف جدید شکاف دیجیتال در دو سطح بین المللی و حتی ملی در  سطح دنیا بود .چرا که پیشرفت نامتوازن و ناهمگون فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی و علاوه بر ایجاد شکاف میان کشور در داخل کشور ها نیز می رفت که به یک بحران تبدیل شود ،اگر چه به اعتقاد برخی منتقدان کشور های بزرگ و پیشرفته در زمینه فناوری اطلاعات و ارتباطات یکی از دلایل عمده تشویق کشور های بزرگ به گسترش جامعه اطلاعاتی به انحصار نرم افزار ها و سخت افزارهای گسترش این جامعه جدید مربوط می شد . به اعتقاد ایشان ،این کشور ها با ابر شرکت های خود در واقع دارندگان و برندگان اصلی توسعه جامعه اطلاعات در دنیا محسوب شده و می شوند.همچنین  نگرانی دیگری نیز در میان این دسته از منتقداننیز وجود داشت که به واسطه همان دلیل مونویل وانحصار طبیعی فناوری در دست کشور های موسوم به کشور های شمال .ایشان بهره های امنیتی پیدا و پنهان زیادی نیز از گسترش این جامعه جدید خواهند برد .به این معنی که همزمان با نفوذ فناوری های ارتباطی و اطلاعاتی ،دسترسی ایشان نیز به اطلاعات و امنیت درون مرز کشور های دنیا نیز تا حدودی تسهیل می شد .اگر چه رهبران سایر کشور های نیز تا حدودی نیز در جریان این نگرانی ها قرار داشتند ،لیکن در پس این فناوری و نگرانی های نهفته در آن کاربرد های شگفت انگیزی نیز وجود داشته و دارد که به مراتب بیشتر از نقاط منفی ان نیز بود .
 تسهیل در دسترسی به اطلاعات ،افزایش بهره وری ،کاهش قابل ملاحضه هزینه های دولت ارتقای خدمات رسانی به مردم ،ارتقای اقتصاد و تجارت و ده ها مورد دیگر از جمله شاه بیت های توسعه جامعهاطلاعات در کشور ها محسوب می شد. بدین ترتیب بود که در نخستین فاز اجلاس جهانی سران درباره جامعه اطلاعاتی قریب به 80 رئیس جمهور و رهبر  کشور های دنیا به همراه سران نهاد های جهانی از جمله سازمان ملل ،اتحادیه جهانی مخابرات و غیره حضور یافتند تا بدین ترتیب اهمیت این اجلاس دوچندان شود .

جامعه اطلاعاتی نوسازی فراینند های اجتماعی ازجمله روش زندگی کار ،آموزش و سایر فعالیت ها با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات (---)است .------این تکنولوژی همه جنبه های زندگی را تحت تاثیر قرار داده است . در این جامعه ،اطلاعات برای همه تولید ،پردازش و منتشر می شود و همه فعالیت ها از جمله فعالیت های دولتی ،تجارتی و آموزشی به صورت الکترونیکی در می آید و این امر جامعه را دگرگون می سازد . مهمترین اهداف و برنامه های تصویب شده در طرح کاری اجلاس –فعالیت های مربوط به جامعه اطلاعاتی شامل موارد زیر می باشد .

- معیارها :موارد زیر باید به عنوان معیارها یی برای فعالیت در نظر گرفته شوند 1- همه روستا ها باید تا سال 2010 اتصال یابند و تا سال 2015 باید از طریق نقاط دسترسی عمومی متصل شوند.2-همه دانشگاه ها باید تا سال 2005 و همه دبیرستان ها تا سال 2010 و همه مدارس ابتدایی تا سال 2015 متصل شوند .3- هم بیمارستان ها باید تا سال 2005  و مراکز بهداشتی تا سال 2010متصل شوند .4-90 درصد مردم جهان باید تا سال 2010و همه ی آنها تا

   سال 2015 تحت پوشش ارتباط بی سیم قرارگیرند .5- همه ادارات دولت مرکزی باید تا سال 2005 و ادارات دولتی محلی تا سال 2010 دارای وب سایت و آدرس پست الکترونیکی باشند .

- هدف ها :هدف های برنامه عمل معطوف به ایجاد یک جامعه اطلاعاتی فراگیر در جهت استفاده از پتانسیل . –در خدمت توسعه برای اشاعه استفاده از اطلاعات و انش با هدف نیل به اهداف توسعه بین المللی شامل اهدافی که در اعلامیه هزاره [6] آمده و برای مقابله با چالش های جدید جامعه اطلاعاتی در سطح ملی ،منطقه ای و بین المللی هستند . فرصت ها باید تا فاز دوم اجلاس—(سال 2005)مورد بهره برداری قرار گیرند تا تا بتوان میزان پیشرفت در کاهش فاصله دیجیتالی را ارزیابی و مشخص کرد. بر اساس اهداف توسعه شامل آنهایی که در اعلامیه هزاره آمده و با همکاری بین المللی برای افزایش پیوند و دسترسی در استفاده از برای بالا بردن پیشرفت اهداف برنامه تا سال 2015 استفاده شود. دراین  خصوص از دولت ها دعوت شده بود تا :

1-راه اندازی مراکز مبادله ایترنتی منطقه ای و مالی را تسهیل سازند. 2-تا جایی که لازم است بر رمزهای دامنه نام سطح بالای کشوری مدیریت و نظارت کنند . 3- آگاهی درمورد اینترنت را اشاعه دهند .4-تعداد سرورهای  اصلی منطقه ای و استفاده از دامنه نام های بین المللی با هماری سایر اعضای مربوطه و با هدف از بین بردن موانع دسترسی را گسترش دهند . 5- دولت ها باید به هنگام سازی قوانین حفاظت از

مشتریان داخلی خود را برای پاسخ به نیاز های جدید جامعه اطلاعاتی ادامه دهند . 6- مشارکت موثر کشور ها ی در حال توسعه و کشور های در حال گذار اقتصادی را در مجامع بین المللی – برای ایجاد فرصت ها و مبادله تجربیات افزایش دهند .7- دولت ها نیاز به تعریف استراتژی های دولت الکترونیکی برای ایجاد دیریت عمومی شفاف تر ،موثر تر و دموکراتیک تر دارند .8- توسعه یک چارچوب برای ذخیره سازی امن و بایگانی سند ها و سایر رکورد های الکترونیکی اطلاعاتی .

9-دولت ها و اعضا باید دانش و آگاهی کاربران درباره حریم خصوصی بر حفظ و ابزار حفاظت از خصوصی سازی را رشد و توسعه دهند .10- تشویق فعالیت ها مداوم در حوزه ی سیستم حل مناقشه موثر بویژه حل مناقشات متناوب (--)که می تواند حل مناقشات را تسهیل کند .11-دولت ها با همکاری اعضا برای تنظیم سیاست های --- سودمند ترغیب می شوند تا کار آفرینی ،نو آوری و سرمایه گذاری با در نظر گرفتن افزایش مشارکت زنان ،رشد و توسعه دهنده 12- تعیین پتانسیل اقتصادی –برای شرکت هایکوچک و متوسط (--)و اینکه آنها باید در افزایش رقابت ،با ساده و موثر کردن رویه های مدیریت ،تسهیل دستیابی آنها به سرمایه ها و توسعه ظرفیت های آنها برای مشارکت در پروژه های مربوطه به – کمک کنند. دولت ها باید به عنوان کاربران نمونه و انتخاب کنندگان اولیه تجارت الکترونیکی، مطابق با سطح توسعه اجتماعی ،اقتصادی خود عمل کنند .---فرکانس هایی را با هدف تسهیل دستیابی همیشگی و مناسب بر اساس معاهدات خود ،هماهنگی و تنظیم می کند .دولت ها با استفاده از اتخاذ یک محیط توانا و بر اساس دسترسی گسترده به اینترنت باید به دنبال تشویق سرمایه گذلری بخش خصوصی ،ایجاد برنامه های کاربردی جدید ،توسعه مضامین و رشد مشارکت

بخش خصوصی و دولتی باشند .سیاست های دولت باید با توجه به کمک رو به رشد ---ها در صنعت –همچنین ورود ایشان به بازرگانی الکترونیکی برای افزایش رشد تجارت و ایجاد اشتغال به عنوان یکی از عناصر استراتژی کاهش فقر از طریق تولید ثروت باشند .

-گزارشی از جامعه اطلاعاتی در ایران Lگزارش بر طبق اجلاس 2005 تونس و بعد از آن می باشد )

بر اساس آخرین آمار ،ایران در گزارش فرصت دیجیتال پیشین رتبه 105 در میان 181 کشور جهان تنزل داده است .

نمرات کسب شده بوسیله ایران در محور فرصت:89،زیر ساخت ....و کاربرد 4 است .بر اساس  گزارش های منتشره در میان کشور های خاور میانه ایران جایگاه خوبی ندارد و به استثنای یمن که رتبه ی 128 گزارش را کسب کرده ایران پایین تر از کشور هایی مانند بحرین 35 ،امارات متحده عربی 37،قطر 38 ،کویت 60،عربستان 75،اردن79،عمان 81،الجزایر83،مصر91 ،و سوریه 104 قرار گرفته است .بحرین ،امارات متحده عربی و قطر 3 کشور خاورمیانه هستند که مطابق با سال گذشته توانسته اند به رتبه هایی کمتر 50 میان 180 کشور جهان دست یابند .

همانگونه که مشخص است هیچکدام از کشور های خاورمیانه نسبت به گذشته در زمینه فرصت های دیجیتال سیر نزولی نداشته مگر جمهوری اسلامی ایران با 11 پله و یمن با 5 پله که البته باز هم میزان نزول یمن بسیار کمتر از ایران است .ایران در قاره آسیا نیز از موقیت خوبی در فراهم آوری و بهره وری از فرصت های دیجیتال برخوردار نیست . کشورهای کره جنوبی ،ژاپن ،هنگ کنگ و سنگاپور به عنوان کشور های آسیایی جهان به ترتیب رتبه های اول –دوم –هشتم و پنجم این  رتبه بندی را به خود اختصاص

داده اند . نتایج گزارش فرصت دیجیتال در کشورمان نشانه گر فاصله زیاد ایران با وضعیت مطلوب است ،هر چند میزان رشد و توسعه استفاده از این تکنولوژی ها قابل توجه و غیر قابل اغماض است انا رتبه تعلق گرفته به ایران ،گواه عقب ماندن ایران از قافله جامعه اطلاعات است [7]

منابع مورد استفاده :

1.سعیدی . و دکتر رحمان ،جامعه اطلاعاتی ،شکاف دیجیتالی چالش ها و فرصت ها در کشو های جهان سوم ،انتشارات خجسته .چاپ اول 1386

2.معتمد نژاد ،کتر کاظم ،اجلاس جهانی سران درباره جامعه اطلاعاتی ،چاپ اول ،تهران ،مرکز پژوهش های ارتباطات ،آذر ماه 1382

3. معتمد نژاد ،دکتر کاظم ،جامعه اطلاعاتی اندیشه های بنیادی ،دیدگاههای انتقادی و چشم اندازهای جهانی چاپ اول .تهران ،مرکز پژوهش های ارتباطات .م1384

4- سایت جامعه اطلاعاتی --- ict