آموزش و پژوهش حقوق ارتباطات در ایران
آموزش حقوق ارتباطات در ایران دارای پیشینه ای سی ساله است.
نخستین تجربه تدریس دانشگاهی این زمینه جدید حقوقی در پاییز 1357 در اوج جنبش انقلابی مردم ایران با ایجاد درس "حقوق ارتباطات جمعی"که به تقاضای دانشجویان دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی صورت گرفت آغاز شد.
در آن زمان، تحت تاثیر شرایط خاص گسترش انقلاب اسلامی و خواست های موکد و مکرر انقلابیون برای تامین آزادی،استقلال و حاکمیت مردمی،مسائل مربوط به آزادی مطبوعات، که از ارکان اساسی حقوق ارتباطات به شمار می رود و در دو اعتصاب پیروزمند روزنامه نگاران ایران در تابستان و پاییز آن سال،طرف توجه فراوان قرار گرفت،جاذبه های ویژه ای پیدا کرده بودند؛ به همین لحاظ در دو نیمسال تحصیلی 1357-58 که به ترتیب از مهرماه تا دی ماه 57 و از بهمن ماه 57تا خردادماه 58ادامه یافتند در درس "حقوق ارتباطات جمعی "سوابق تاریخی آزادی بیان، آزادی مطبوعات و آزادی اطلاعات در کشورهای غربی و ایران و همچنین اصول فلسفی و مبانی حقوقی این آزادی ها مورد بحث و بررسی واقع شدند.
در فاصله دو نیمسال اول و دوم و در طول نیمسال دوم تحصیلی یاد شده،به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی،فرا رسیدن بهار آزادی و شکوفایی مطبوعات آزاد و متنوع و آغاز تدارک پیش نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، که یک فصل مهم آن برای حقوق و آزادی های عمومی و از جمه آزادی مطبوعات در نظر گرفته شده بود،مباحثه ها و مناقشه های مختلف درباره چگونگی مقررات حقوقی آینده حاکم بر مطبوعات و سایر وسایل ارتباط جمعی، رو به توسعه گذاشتند و به تبع آنها،مباحث درس حقوق ارتباط جمعی با استقبال رو به فزون دانشجویان رو برو شدند و تقاضای آنان راجع به تکمیل متن ها و جزوه های تهیه شده برای برنامه آموزشی این درس افزایش یافتند.
پس از آن در تابستان 1358،همزمان با تهیه و پیش نویس لایحه قانونی مطبوعات مورد نظر دولت موقت جمهوری اسلامی ایران از سوی وزارت ارشاد ملی وقت، مسئله بررسی اصول مطلوب آزادی مطبوعات، در صفحات روزنامه ها،بیش از پیش اهمیت پیدا کرد. به موازات آن، توجه به ضرورت تدارک کتابها و مقالات معتبر علمی برای شناخت دقیق مبانی حقوق مطبوعات و وسایل ارتباط جمعی دیگر،بیشتر شد. به همین جهت در سال تحصیلی بعد(58-59)که در اواخر بهار 59 با آغاز انقلاب فرهنگی و تعطیل موقت دانشگاهها به پایان رسید، متن های مباحث مورد ارائه در سال تحصیلی قبلی در باره "حقوق ارتباطات جمعی"کامل تر گردیدند و مباحثی شامل نظریه ها و نظام های آزادی و کنترل مطبوعات و سایر رسانه های همگانی و همچنین مقررات حقوقی بین المللی ارتباطات،در زمینه آزادی اطلاعات و جریان جهانی آزادی اطلاعات و تصمیمات و مصوبات سازمان ملل متحد و به ویژه"سازمان آموزشی،علمی و فرهنگی ملل متحد"(یونسکو)،برای مقابله با نابرابری ارتباطات و عدم تعادل اطلاعات در جهان نیز بر آنها افزوده شدند و در اختیار دانشجویان قرار گرفتند.
در سالهای بعد،پس از بازگشایی دانشگاهها و به ویژه بعد از تاسیس دوره های کارشناسی ارشد و دکتری علوم ارتباطات، برای تکمیل جزوه های درسی مذکور،کوشش های جدیدی صورت یافتند.متن های این جزوه ها،بازنگری و تصحیح گردیدند و مباحث مختلف دیگری بر آنها افزوده شدند.
در این دوره تازه آموزش مباحث حقوقی ارتباطی، به سبب تحولات فنی جدید جهانی و ایجاد و توسعه تکنولوژی های نوین اطلاعات و ارتباطات و گرایشهای بسیاری از مراکز و محافل علمی و اقتصادی کشورهای غربی به معرفی این تحولات با عنوان های پر جاذبه"انقلاب ارتباطات" و "عصر ارتباطات" و تاکید خاص آنها بر ضرورت تبدیل جوامع صنعتی و غیر صنعتی معاصر به جوامع جدید اطلاعاتی و معرفتی و نظایر آنها به زودی برنامه های آموزشی "حقوق ارتباطات جمعی"در کشورهای غربی که بیشتر وسایل ارتباطی همگانی "مطبوعات"،رادیو،تلویزیون و سینما"را در بر میگرفتند و با عنوانهای مختلف"حقوق ارتباط جمعی"، حقوق ارتباطات جمعی"، "حقوق رسانه ها"، یا "حقوق رسانه های همگانی" معرفی می شدند و مقررات حقوقی حاکم بر "ارتباطات دور"(پست و تلگراف و تلفن) و همچنین مقررات حقوقی راجع به " ارتباطات رایانه ای" و "ارتباطات الکترونیکی" یا "ارتباطات اینترنتی" را شامل نمیگردیدند،مورد تجدید نظر قرار گرفتند و به جای آنها، عنوان های تازه"حقوق ارتباطی" یا "حقوق ارتباطات" طرف توجه واقع شدند.
"برگرفته از مجله پژوهش حقوق و سیاست ویژه نامه حقوق ارتباطات،بخش مقدمه، نوشته دکتر کاظم معتمدنژاد".