حقوق ارتباطات

نقشه عمل یا Plan of action در اولین مرحله اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی در ژنو به تصویب کشورهای شرکت‌کننده در اجلاس رسید و نسخه نهایی آن به شماره سند WSIS-03/GENEVA/DOC/5-E در تاریخ 12 دسامبر 2003 انتشار یافت.

نقشه عمل:

پ5. ایجاد اطمینان و امنیت در استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی
12. اطمینان و امنیت از ارکان جامعه اطلاعاتی هستند.
الف) برای تقویت اطمینان كاربران، ایجاد اعتماد، و حفظ یکپارچگی داده‌ها و شبكه‌ها، توجه به خطرات موجود و بالقوه که فناوری‌های اطلاعاتی وارتباطی را تهدید می‌کند، و پرداختن به دیگر مسائل امنیت شبكه و امنیت اطلاعات، باید همكاری میان دولت‌ها در سازمان ملل و همكاری با همه طرف‌های ذینفع در دیگر مجامع، تشویق شود.
ب) دولت‌ها در همكاری با بخش خصوصی باید، از تبهکاری‌سایبر و سوءاستفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی پیشگیری کنند، آن را شناسایی کنند و به آن واکنش نشان دهند. برای این کار باید رهنمودهایی تدوین کنند که در آن تلاش‌های جاری در این زمینه‌ها ملحوظ شود، قوانینی برای تحقیق‌وتفحص مؤثر و پیگرد سوءاستفاده‌ها وضع شود؛ شناسایی و کشف چنین رویدادها و آموزش و افزایش آگاهی در این زمینه، مورد تشویق قرار گیرد؛ حمایت نهادی در سطح بین‌المللی برای پیشگیری، شناسایی و افشای چنین رویدادهایی باید قوت بخشیده شود؛ و آموزش و افزایش آگاهی مورد تشویق قرار گیرد.
پ) دولت‌ها و دیگر طرف‌های ذینفع باید افزایش دانش و آگاهی كاربران پیرامون حریم خصوصی در اینترنت و راه‌های حفظ آن را با جدیت تقویت کنند.
ت) در سطوح ملی و بین‌المللی، باید اقدامات مناسبی در خصوص هرزنامه‌ها صورت گیرد.
ث) ارزیابی محلی قوانین ملی برای فائق بر موانع موجود بر سر راه استفاده از اسناد و معاملات الكترونی و از جمله ابزار الکترونی صدور تأییدیه باید تشویق شود.
ج) چارچوب‌های امنیت و اعتماد، همراه با ابتکارات تقویتی تكمیلی و دوجانبه، در حوزه امنیت در استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، با ابتکارات یا دستورالعمل‌های مشخص در خصوص رعایت حقوق حریم خصوصی، داده‌ها و حمایت از مصرف‌كننده، باید مورد تقویت بیشتر قرار گیرد.
چ) نمونه‌های خوب در حوزه امنیت اطلاعات و امنیت شبكه باید به اشتراک گذاشته شود و استفاده از آنها توسط همه گروه‌ها، مورد تشویق قرار گیرد.
ح) باید از كشورهای علاقه‌مند خواسته شود تا کانون‌هایی برای رسیدگی و مقابله بی‌درنگ با حوادث ایجاد كنند و شبكه‌ای تعاونی میان این کانون‌ها برای تبادل اطلاعات و فناوری‌های واکنش به رویداد بسازند.
خ) توسعه بیشتر برنامه‌های امنیتی و معتبر برای تسهیل معاملات آن‌لاین باید تشویق شود.
د) کشورهای علاقه‌مند به شراکت جدی‌تر در فعالیت‌های جاری سازمان ملل متحد باید به ساختن اعتماد و امنیت در استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی تشویق شوند.

پ6. محیط استعدادپرور
13. برای به‌حداكثر رساندن مزایای اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی جامعه اطلاعاتی، دولت‌ها باید یک محیط سیاسی و قانونی قابل اعتماد، شفاف و غیرتبعیضی ایجاد كنند. اقدامات عبارتند از:
الف) دولت‌ها باید یک چارچوب قانونی و نظارتی، حمایت‌کننده، شفاف، رقابت‌گرا، و قابل‌پیش‌بینی بپرورانند كه انگیزه‌های لازم برای سرمایه‌گذاری و توسعه گروه‌های اجتماعی را در جامعه اطلاعاتی فراهم آورد.
ب) از دبیرکل سازمان ملل متحد می‌خواهیم تا از طریق یک فرایند باز و شامل همگان که تضمین‌کننده سازوکاری برای مشارکت کامل و فعال دولت‌ها، بخش‌خصوصی و جامعه مدنی کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه باشد، و سازمان‌ها و انجمن‌های بین‌دولتی و بین‌المللی را دربربگیرد، یک گروه‌کاری در مورد نظارت بر اینترنت تشکیل دهد تا به بررسی و ارائه پیشنهادهای عملی، در صورت مقتضی، در مورد اعمال نظارت بر اینترنت تا سال 2005، اقدام کند.
این گروه باید، علاوه بر کارهای دیگر،
           1- یک تعریف کاری از نظارت بر اینترنت به دست دهد؛
           2- مسائل سیاست‌گذاری عمومی را که مربوط به نظارت بر اینترنت است تعیین کند؛
           3- درک مشترکی از نقش‌ها و مسئولیت‌های مربوطه دولت‌ها، سازمان‌های بین دولتی و بین‌المللی موجود و دیگر انجمن‌ها و همچنین بخش خصوصی و جامعه مدنی کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه ایجاد کند؛
           4- یک گزارش از نتایج این فعالیت تهیه کند تا برای ملاحظه و اقدام مقتضی به مرحله دوم اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی در تونس در سال 2005 ارائه شود.
پ) دولت‌ها دعوت می‌شوند به:
           1- تسهیل برپایی مراکز تبادل اینترنتی ملی و منطقه‌ای
           2- مدیریت یا در صورت مقتضی نظارت بر نام‌های دامنه‌های اصلی کشورهای خود؛
           3- ترویج آگاهی نسبت به اینترنت.
ت) تشویق برقراری سرورهای منطقه‌ای با همکاری طرف‌های ذینفع و استفاده از نام‌های دامنه‌های بین المللی‌شده جهت فائق آمدن بر سدهای دسترسی.
ث) دولت‌ها باید به روزآمد کردن قوانین حمایت از مصرف‌کننده جهت پاسخگویی به نیازهای جدید جامعه اطلاعاتی ادامه دهند.
ج)مشارکت مؤثر از سوی کشورهای در حال توسعه کشورهای در حال گذار اقتصادی در انجمن‌های بین‌المللی فناوری اطلاعاتی و ارتباطی باید تشویق شود و فرصت‌هایی برای تبادل تجربه ایجاد شود.
چ) دولت‌ها باید استراتژی‌های ملی تنظیم کنند که شامل استراتژی‌های دولت الکترونی باشد تا فعالیت‌های اجرایی دولت شفاف‌تر، ثمربخش‌تر و دموکراتیک‌تر شود.
ح) باید چارچوبی برای ذخیره و آرشیو اسناد و دیگر اطلاعات الکترونیکی به صورت ایمن ایجاد شود.
خ) دولت‌های و طرف‌های ذینفع باید به‌طور جدی آموزش و آگاهی کاربران در مورد حریم‌خصوصی آن‌لاین و ابزارهای حفاظت از حریم‌خصوصی را ترویج کنند.
د) از طرف‌های ذینفع دعوت می‌شود که تضمین کنند رویه هایی برای تسهیل تجارت الکترونیکی طراحی شود و همچنین به مصرف‌کنندگان امکان داده شود که قدرت انتخاب داشته باشند که از ارتباطات الکترونیکی استفاده کنند یا نکنند.
ذ) باید کارهای جاری در عرصه سیستمهای حل‌وفصل مؤثر اختلافات، تشویق شوند، بخصوص حل‌وفصل اختلافات گزینه‌ای، که می‌تواند حل‌وفصل اختلافات را ارتقا دهد.
ر) دولت‌ها، با همکاری طرف‌های ذینفع، تشویق می‌شوند که سیاست‌های هموار کننده فناوری‌های اطلاعاتی وارتباطی را تنظیم کنند؛ سیاست‌هایی که کارآفرینی، ابداع و سرمایه‌گذاری را با عنایت ویژه به ارتقاء مشارکت زنان، پرورش دهند.
ز) دولت‌ها با درک توان اقتصادی بالقوه فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی برای بنگاه‌های کوچک و متوسط، باید از طریق سرراست کردن رویه های اجرایی، تسهیل دسترسی این بنگاه‌ها به سرمایه و ارتقاء ظرفیت مشارکت آنان در پروژه‌های مربوط به فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، به افزایش رقابت‌پذیری این بنگاه‌ها کمک کنند.
ژ) دولت‌ها باید به عنوان الگوی کاربران عمل کنند و زودتر از همه تجارت الکترونی را مطابق با سطح توسعه اجتماعی‌ اقتصادی خود در پیش گیرند.
س) دولت با همکاری با دیگر طرف‌های ذینفع، باید آگاهی نسبت به اهمیت استاندارهای امکان بهره‌برداری متقابل بین‌المللی برای تجارت الکترونیکی جهانی را افزایش دهند.
ش)دولت‌ها، با همکاری دیگر طرف‌های ذینفع، باید توسعه و استفاده از استانداردهای باز، قابل‌بهره‌برداری متقابل، غیرتبعیضی، و تقاضامدار را تشویق کنند.
ص) اتحادیه بین‌المللی ارتباطات‌دور، مطابق پیمان‌نامه خود، فرکانس‌ها را با هدف تسهیل دسترسی ارزان و فراگیر، هماهنگ می‌کند و تخصیص می‌دهد.
ض) در اتحادیه بین‌المللی ارتباطات‌دور و دیگر سازمان‌های منطقه‌ای برای تضمین استفاده معقول، ثمربخش، و به صرفه، و دسترسی برابر به طیف فرکانس رادیویی توسط همه کشورها، براساس توافق‌نامه‌های مربوط بین‌المللی، باید گام‌های بیشتری برداشته شود.

پ7. کاربردهای فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی: مزایایی در همه جنبه‌های زندگی
14. کاربردهای فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی می‌تواند به توسعه پایدار، در حوزه‌های مدیریت عمومی، تجارت، آموزش و تربیت، بهداشت، اشتغال، محیط زیست، كشاورزی و علم، در چارچوب استراتژی‌های الكترونیكی ملی، كمك كند. از جمله می‌توان به اقدام در بخش‌های زیر اشاره كرد:
15. دولت الكترونیكی
الف) اجرای استراتژی‌های دولت الكترونیكی با تمركز بر كاربردهای معطوف به نوآوری و تشویق شفافیت در نهادهای مجریه و فرایندهای دموکراتیک، که اثربخشی را ارتقا می دهد و روابط بین شهروندان را قوت می‌بخشد.
ب) توسعه ابتکارات و خدمات دولت‌الکترونیکی ملی در همه سطوح و سازگار با نیازهای شهروندان و بنگاه‌ها، برای رسیدن به تخصیص ثمربخش‌تر منابع و كالاهای عمومی
پ) حمایت از ابتکارات همكاری‌های بین‌المللی در حوزه دولت الكترونیكی، به‌منظور افزایش شفافیت، پاسخگویی و ثمربخشی در همه سطوح دولت.
16. تجارت الكترونیكی
الف) دولت‌ها، سازمان‌های بین‌المللی و بخش خصوصی تشویق می‌گردند که مزایای تجارت بین‌الملل و استفاده از تجارت الكترونیك را ارتقا بخشند و استفاده از مدل‌های تجارت الكترونیك در كشورهای در حال توسعه و کشورهایی در حال گذار اقتصادی را ترویج نمایند.
ب) دولت‌ها، از طریق ایجاد محیطی استعدادپرور و بر پایه‌ی امکان دسترسی گسترده به اینترنت، باید بکوشند بخش خصوصی را به سرمایه‌گذاری ترغیب کنند، کاربردهای نوین را ترویج دهند، در توسعه محتوا و ایجاد همكاری میان بخش خصوصی و دولتی تلاش ورزند.
پ) سیاست‌های دولت باید در جهت مساعدت و رشد بنگاه‌های کوچک‌ومتوسط در بخش فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی و همچنین مساعدت به ورود آنها به عرصه تجارت الکترونیکی باشد تا موجب رشد اقتصادی و ایجاد شغل، به عنوان بخشی از استراتژی کاهش فقر از طریق ایجاد ثروت، شود.
17. آموزش الكترونیكی (بخش پ4 را ببینید)
18. بهداشت الكترونیكی
الف) ارتقای تلاش‌های مشترك دولت‌ها، برنامه‌ریزان، متخصصان بهداشت و دیگر كارگزاران با مشاركت سازمان‌های بین‌المللی در جهت ایجاد یک نظام اطلاع‌رسانی بهداشتی قابل‌اعتماد، به‌موقع، بسیار با کیفیت و ارزان و در جهت استمرار تعلیمات، آموزش‌ها و پژوهش‌های پزشكی با استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، در عین احترام به حریم‌شخصی شهروندان و حمایت از آن.
ب) تسهیل امکان دسترسی به دانش پزشكی جهانی و منابع محتوایی مربوط به مناطق، به‌منظور قوت بخشیدن به پژوهش‌های بهداشتی و برنامه‌های پیشگیری و بهبود سلامتی زنان و مردان؛ محتواها و مطالبی نظیر مطالب مربوط بهداشت جنسی و تولید مثل و امراض مقاربتی و بیماری‌هایی همچون ایدز، مالاریا و سل كه توجه كامل جهانی را به خود جلب کرده است.
پ) هشدار، مراقبت، و مهار گسترش بیماری‌های واگیردار، از طریق تقویت سیستم‌های اطلاع‌رسانی عمومی.
ت) کمک به ایجاد استانداردهای بین‌المللی تبادل داده‌های بهداشتی، ضمن عنایب به نگرانی مربوط به حریم‌شخصی.
ث) تشویق بکارگیری فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی برای گسترش و ارتقای خدمات بهداشتی و سیستم‌های اطلاع‌رسانی بهداشتی در مناطق محروم و دورافتاده و برای بخش‌های آسیب‌پذیر جمعیت و به‌رسمیت‌شناسی نقش زنان به عنوان تأمین‌کنندگان بهداشت در خانواده‌ها و اجتماعات خود.
ج) تقویت و گسترش ابتکارات مبتنی بر فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی برای ارائه مساعدت‌های پزشكی و انسان‌دوستانه در وضعیت‌های اضطراری و بلاهای طبیعی.
19. اشتغال الكترونیكی
الف) تشویق ایجاد بهترین رویه‌های کاری جهت كارگران و كارفرمایان در عرصه الكترونیك، در سطح ملی و بر اساس عدالت و برابری جنسی و با رعایت استانداردهای بین‌المللی مربوطه.
ب) ترویج راه‌های جدید سازمان‌دهی کسب‌وکار با هدف افزایش بهره‌وری، رشد و رفاه از طریق سرمایه‌گذاری در بخش فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی و منابع انسانی.
پ) ترویج كار از راه دور به‌طوری که همه شهروندان، بخصوص در کشورهای در حال توسعه، کمتر‌توسعه‌یافته و نظام‌های اقتصادی کوچک، بتوانند در حالی که در جامعه خود زندگی می‌کنند در هر جای دیگری کار کنند. و افزایش فرصتهای اشتغال برای زنان و معلولان. در ترویج کار از راه دور باید توجه خاصی به استراتژی‌های ترویج‌کننده‌ی ایجاد شغل و حفظ نیروی کار ماهر مبذول شود.
ت) تشویق برنامه‌های حمایتی اولیه در علوم و تکنولوژی با هدف‌گیری دختران برای افزایش شمار زنان در مشاغل فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی.
20. محیط زیست الكترونیكی
الف) دولت‌ها تشویق می‌شوند که با همكاری دیگر طرف‌های ذینفع، از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی به‌عنوان ابزاری در جهت حفاظت از محیط زیست و استفاده پایدار از منابع طبیعی، بهره‌بگیرند.
ب) دولت‌ها، جامعه مدنی و بخش خصوصی تشویق می‌شوند که برای تولید و مصرف پایدار، طرح‌ها و برنامه‌هایی به اجرا بگذارند و همچنین برای از میان بردن و بازیافت سخت‌افزارهای از رده‌خارج و قطعات مصرفی فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، راه‌هایی در پیش گیرند که از لحاظ زیست‌محیطی بی‌خطر باشد.
پ) ایجاد سیستم‌های مراقبتی و نظارتی، با استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، برای پیش‌بینی و رصد اثرات بلاهای طبیعی و مصنوعی، به‌ویژه در كشورهای در حال توسعه، كشورهای کمترتوسعه‌یافته و اقتصادهای کوچک.
21. كشاورزی الكترونیكی
الف) اطمینان یافتن از نشر منظم اطلاعات با استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در عرصه كشاورزی، دامداری، شیلات، جنگل‌داری و صنایع غذایی، به‌منظور فراهم آوردن امکان دسترسی به دانش و اطلاعات جامع، به‌روز و دقیق، به‌ویژه در مناطق روستایی.
ب) بخش دولتی و خصوصی باید با مشارکت یکدیگر استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی را به‌حداكثر برسانند تا این فناوری‌ها به‌عنوان ابزاری در خدمت بهبود محصولات (هم از لحاظ كمی و هم از لحاظ كیفی) قرار گیرد.
22. علم الكترونیكی
الف) بهبود اتصال اینترنتی ارزان، قابل اعتماد و پرسرعت برای همه دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی به‌منظور حمایت از نقش حیاتی آنان در تولید دانش و اطلاعات، آموزش‌وپرورش و تعلیم و تربیت،‌ و همچنین حمایت از برقراری همكاری و مشاركت و ایجاد شبكه میان این مؤسسات.
ب) ارتقای سطح انتشارات الكترونیكی، با بکارگیری قیمت‌های ترجیحی و ایجاد امکان بهره‌برداری رایگان، به‌منظور تسهیل دسترسی به دانش علمی در همه كشورها بر اساس اصل برابری.
پ) تشویق استفاده از فناوری «همکاربه‌همکار» برای به اشتراک گذاشتن دانش علمی و نوشته‌های پیش از چاپ یا چاپ مجدد آن دسته از نویسندگان آثار علمی كه از حق‌الزحمه تألیف خود صرف‌نظر کرده‌اند.
ت) تشویق گردآوری، انتشار و حفظ داده‌های دیجیتال اساسی علمی به شکل منظم و كارآمد در درازمدت؛ به عنوان نمونه، داده‌های جمعیتی و هواشناختی در همه كشورها.
ث) ارتقا اصول و استانداردهای فراداده‌ای به‌منظور تسهیل همكاری و استفاده اثربخش از داده‌ها و اطلاعات علمی جمع‌آوری شده، به نحو مقتضی برای انجام پژوهش‌های علمی.

پ8. هویت و تنوع فرهنگی، تنوع زبانی و محتوای محلی
23. تنوع زبانی و فرهنگی، در عین احترام به هویت فرهنگی، سنن و مذاهب، از جمله بنیادهای اساسی شكل‌گیری جامعه اطلاعاتی مبتنی بر گفت‌وگوی میان فرهنگ‌ها و همكاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی است. به علاوه، عامل مهمی نیز در توسعه پایدار است.
الف) ایجاد خط‌مشی‌هایی برای پاس‌داشت، حفظ، ترویج، و تقویت تنوع فرهنگی و زبانی و میراث فرهنگی در جامعه اطلاعاتی؛ همانگونه که در اسناد مورد توافق ملل متحد آمده است؛ اسنادی همچون «بیانیه جهانی تنوع فرهنگی» یونسکو. این شامل تشویق دولت‌ها به طراحی خط‌مشی‌های فرهنگی برای ترویج تولید محتواهای علمی، فرهنگی و آموزشی و همچنین توسعه صنعت فرهنگ محلی متناسب با بستر فرهنگی و زبانی كاربران نیز می‌شود.
ب) تدوین خط‌مشی‌ها و قوانین ملی که تضمین کند كتابخانه‌ها، بایگانی‌ها، موزه‌ها و دیگر مؤسسات فرهنگی بتوانند در جامعه اطلاعاتی نقش خود را در تولید محتوا - از جمله دانش‌های سنتی – به طور کامل ایفا کنند؛ به‌ویژه با فراهم کردن دسترسی مداوم به اطلاعات ثبت شده.
پ) پشتیبانی از تلاش‌هایی که برای گسترش و استفاده از فناوری‌های جامعه اطلاعاتی در حفظ میراث طبیعی و فرهنگی صورت می‌گیرد و این میراث را به عنوان بخشی حیاتی از فرهنگ امروزه قابل دسترس نگه می‌دارد. این شامل ایجاد سیستم‌هایی نیز می‌شود که تداوم دسترسی به اطلاعات دیجیتالی و محتواهای چندرسانه‌ای در بایگانی‌های دیجیتالی را فراهم می‌آورد و از بایگانی‌ها، مجموعه‌های فرهنگی و کتابخانه‌ها، به عنوان حافظه بشریت پشتیبانی می‌کند.
ت) تدوین و اجرای خط‌مشی‌هایی برای حفظ، قوام‌بخشیدن،‌ احترام، و ترویج تنوع بیان‌های فرهنگی و سنن و دانش‌های بومی، از طریق ایجاد محتوای اطلاعاتی متنوع و بکارگیری روش‌های متفاوت، همچون دیجیتالی كردن میراث آموزشی، فرهنگی و علمی.
ث) پشتیبانی از ایجاد محتواهای محلی، ترجمه، اقتباس، بایگانی‌های دیجیتال و اشکال متنوع رسانه‌های دیجیتال و سنتی توسط مقامات محلی. این فعالیت‌ها می‌تواند جوامع محلی و بومی را تقویت کند.
ج) تأمین محتواهایی كه با فرهنگ‌ها و زبان‌های افراد در جامعه اطلاعاتی متناسب باشد، از طریق دسترسی به خدمات رسانه‌ای دیجیتال و سنتی.
چ) ترویج تولید محتواهای متنوع محلی و ملی متنوع، از طریق همكاری میان بخش‌های عمومی و خصوصی؛ از جمله محتواهایی که به زبان کاربران در دسترس باشد و به‌رسمیت‌شناختن و حمایت کردن از آثار هنری مبتنی بر فناوری اطلاعاتی و ارتباطی در همه حوزه‌های هنری.
ح) تقویت برنامه‌های متمرکز بر مواد درسی حساس به مسئله جنسیت، چه در آموزش‌وپرورش رسمی و چه در آموزش‌وپرورش غیررسمی برای همگان، و تقویت سواد رسانه‌ای و ارتباطاتی زنان با عنایت به لزوم توانمند کردن زنان و دختران در درک و ایجاد محتوای فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی.
خ) پرورش توانمندی‌های محلی برای ایجاد و توزیع نرم‌افزارهای به زبان‌های بومی، و همچنین محتواهای متناسب با اقشار مختلف مردم، از جمله بی‌سوادان، افراد معلول، و گروه‌های محروم و آسیب‌پذیر، به‌ویژه در كشورهای در حال توسعه و كشورهای در حال گذار اقتصادی.
د) حمایت کردن از رسانه‌های مستقر در جوامع محلی و پشتیبانی از پروژه‌های تلفیق استفاده از رسانه‌های سنتی با فناوری‌های نوین، به منظور تقویت نقش آنها در بکارگیری زبان‌های محلی، در مستندسازی و حفظ میراث بومی؛ از جمله تنوع زیستی و اقلیمی، و به عنوان وسایلی برای رسیدن به جوامع روستایی و منزوی و کوچ‌نشین.
ذ) تقویت توانمندی مردمان بومی برای ایجاد محتوا به زبان‌های خودشان.
ر) همکاری با مردمان بومی و جوامع سنتی، برای آن که بتوانند در جامعه اطلاعاتی به‌طرز کاراتری دانش سنتی خود را بکارگیرند و از آن بهره‌مند شوند.
ز) تبادل دانش، تجارب و بهترین‌شیوه‌های عملی، در تدوین خط‌مشی‌ها و طراحی ابزارهایی جهت ارتقا تنوع فرهنگی و زبانی در سطح منطقه‌ای و زیرمنطقه‌ای.
ژ) ارزیابی منطقه‌ای از سهم فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در تبادل و تعامل فرهنگی، و طراحی برنامه‌های مناسب بر اساس نتایج این ارزیابی.
س) دولت‌ها باید از طریق همكاری بخش خصوصی و دولتی، فناوری‌ها و برنامه‌های تحقیق‌و‌توسعه را در حوزه‌های مختلف ارتقا دهند؛ حوزه‌هایی همچون ترجمه، نمادنگاری، خدمات صوتی، و ایجاد سخت‌افزارهای لازم و انواع مدل‌های نرم‌افزار، از جمله نرم‌افزارهای رایگان و یا آزاد، نظیر مجموعه کاراکتر استاندارد، کدهای زبانی، واژه‌نامه‌ها و فرهنگ‌ها و اصطلاح‌شناسی الکترونیکی، موتورهای جستجوی چندزبانه، برنامه‌های ترجمه ماشینی، نام‌های دامنه بین‌المللی، نمایه‌سازی محتوا، و دیگر نرم‌افزارهای عمومی و كاربردی.

پ9. رسانه‌ها
24. رسانه‌ها – در همه اشکال متنوع خود و با انواع مالکیت – به عنوان یکی از نقش‌آفرینان جامعه اطلاعاتی، نقشی اساسی در ایجاد این جامعه دارند و سهم مهم آنها در آزادی بیان و تکثر اطلاعات مورد اذعان است.
الف) تشویق رسانه‌ها –مطبوعات و شبکه‌های خبری و همچنین رسانه‌های جدید –به تداوم ایفای نقش مهم خود در جامعه اطلاعاتی.
ب) تشویق ایجاد قوانین و مقررات داخلی كه استقلال و تكثر رسانه‌ها را تضمین كند.
پ) اتخاذ تدابیر مناسب - همگام با اصل آزادی بیان - برای مبارزه با محتواهای غیرقانونی و زیانبار در مطالب رسانه‌ها.
ت) تشویق دست‌اندرکاران رسانه‌ها در كشورهای توسعه‌یافته برای برقراری مشارکت و ایجاد شبکه با رسانه‌های كشورهای در حال توسعه؛ به‌خصوص مشارکت در عرصه تعلیم و آموزش.
ث) تشویق رسانه به ارائه تصویر متنوع و متعادل از زنان و مردان.
ج) کاستن از عدم‌تعادل‌های بین‌المللی لطمه‌زننده به رسانه‌ها، بخصوص از لحاظ زیرساختاری، منابع فنی، و ایجاد مهارت‌های انسانی، با بهره‌گیری کامل از ابزارهای فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در این زمینه.
چ) تشویق رسانه‌های سنتی به پر کردن شکاف دانش و تسهیل در به جریان افتادن محتوای فرهنگی بخصوص در مناطق روستایی.

پ10. ابعاد اخلاقی جامعه اطلاعاتی
25. جامعه اطلاعاتی باید تحت کنترل ارزش‌های عام جهانی باشد و خیر مشترک را ترویج کند و جلوی سوءاستفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی را بگیرد.
الف) برای ترویج احترام به صلح و پاس‌داشت ارزش‌های بنیادین آزادی، برابری، همبستگی، رواداری، مسئولیت مشترک، و احترام به طبیعت، باید گام‌هایی برداشته شود.
ب) همه طرف‌های ذینفع باید آگاهی خود را نسبت به ابعاد اخلاقی استفاده‌هایی که از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی می‌کنند، افزایش دهند.
پ) همه نقش‌آفرینان جامه اطلاعاتی باید خیر عمومی را ترویج کنند، از حریم‌خصوصی و داده‌های شخصی حفاظت کنند و در مقابل سوءاستفاده‌هایی که از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی می‌شود نظیر کارهای غیرقانونی و اعمال ناشی از نژادپرستی، تبعیض تژادی، بیگانه‌هراسی، خشونت‌‌، تنفر، عدم‌تساهل، تمام اشکال بدرفتاری با کودکان نظیر میل جنسی به كودكان و وقیح‌نگاری کودکان، و قاچاق و استثمار انسان‌ها، اقدامات متقتضی و بازدارنده‌ی مطابق با قانون، به عمل آورند.
ت) از همه طرف‌های ذینفع، به‌ویژه دانشگاهیان دعوت می‌شود تا پژوهش در زمینه ابعاد اخلاقی فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی را ادامه دهند.

پ11. همكاری بین‌المللی و منطقه‌ای
26. همكاری بین‌المللی میان همه طرف‌های ذینفع، برای اجرای این نقشه عمل، حیاتی است و با عنایت به لزوم ارتقای امکان دسترسی جهانی و پركردن شكاف دیجیتال، این همکاری باید با تأمین ابزارهای اجرایی تقویت شود.
الف) دولت‌های كشورهای در حال توسعه باید در درخواست‌های همکاری و مساعدت بین‌المللی در زمینه طرح‌های عمرانی زیربنایی از کشورهای توسعه یافته و سازمان‌های مالی بین‌المللی، طرح‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در اولویت بالاتری قرار دهند.
ب) در چارچوب پیمان جهانی ملل متحد و بر اساس بیانیه هزاره ملل متحد، باید همكاری‌های میان بخش‌های خصوصی و دولتی ایجاد و تقویت شود و توجه اصلی معطوف به استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در جهت توسعه باشد.
پ) از سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی دعوت می‌شود که فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی را در خط اصلی برنامه‌های کاری خود قرار دهند و در همه سطوح به کشورهای در حال توسعه یاری برسانند، در تدارک و اجرای نقشه‌های عملی ملی مشارکت کنند و از برآورده شدن اهداف مندرج در بیانیه اصول و در این نقشه عمل حمایت نمایند و اهمیت ابتکارات منطقه‌ای را مد نظر قرار دهند.

ت. دستوركار همبستگی دیجیتالی

27. هدف دستور كار همبستگی دیجیتالی این است که شرایط لازم برای بسیج منابع انسانی، اقتصادی و فنی فراهم آورد؛ به‌طوری که همه زنان و مردان در پیدایش جامعه اطلاعاتی دخیل باشند. همكاری صمیمانه ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی میان همه طرف‌های ذینفع برای اجرای این دستوركار ضروری است. برای فائق آمدن بر شكاف دیجیتال، نیازمند آنیم که از شیوه‌ها و سازوکارهای استفاده کاراتری کنیم و در پی یافتن شیوه‌ها و سازوکارهای نوین باشیم، تا امکان تأمین مالی توسعه زیرساختارها، تجهیزات، ظرفیت‌سازی و ایجاد محتوا، که برای مشارکت در جامعه اطلاعاتی حائز اهمیت اساسی است، فراهم آید.

ت1. اولویت‌ها و استراتژی‌ها
الف) استراتژی‌های الكترونیكی ملی باید بخش لاینفکی از طرح‌های ملی عمرانی باشد؛ از جمله طرح‌های استراتژیک کاهش فقر.
ب) فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی باید جزو خطوط اصلی استراتژی‌های «مساعدت‌های رسمی برای امر توسعه» (ODA) قرار گیرد؛ از طریق اشتراک اطلاعات و هماهنگی مؤثرتر، از طریق تحلیل و به اشتراک گذاشتن بهترین نمونه‌های عملی، و از طریق به اشتراک گذاشتن تجربه‌ها در برنامه‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات برای توسعه.

ت2. بسیج منابع
الف) همه كشورهای توسعه یافته و سازمان‌های بین‌المللی باید بکوشند شرایطی تسهیل‌کننده برای افزایش دسترسی و بسیج موثرتر منابع جهت تأمین مالی طرح‌های عمرانی مطابق آنچه در «وفاق مونتری» به تفصیل آمده، فراهم آورند.
ب) كشورهای توسعه‌یافته باید اقدامات مشخصی برای وفای به تعهدات بین‌المللی خود در جهت تأمین مالی طرح‌های توسعه، از جمله «وفاق مونتری» به عمل آورند؛ مطابق «وفاق مونتری»، کشورهای توسعه‌یافته که تاکنون به تعهدات خود عمل نکرده‌اند، تشویق شده‌اند که برای رسیدن به مرز اختصاص 7/0 درصد از «تولید ناخالص داخلی» (GNP) به «مساعدت‌های رسمی برای امر توسعه» (ODA) کشورهای در حال توسعه، و 15/0 تا 20/0 درصد از «تولید ناخالص داخلی» به امر مساعدت در توسعه کشورهای کمترتوسعه‌یافته، اقدامات مشخصی انجام دهند.
پ) در مورد آن دسته از كشورهای در حال توسعه كه زیر فشار بدهی‌های غیرقابل‌تحمل قرار دارند، از اقداماتی كه تاکنون برای کاستن از بدهکاری چشمگیر این کشورها انجام شده استقبال می‌كنیم و از همه دعوت می‌نماییم تا اقدامات ملی و بین‌المللی بیشتری در این زمینه صورت بگیرد؛ از جمله در صورت مقتضی، صرف‌نظر کردن از بدهی‌ها و دیگر ترتیبات. توجه ویژه‌ای باید به تقویت ابتکار «کشورهای فقیر به شدت مقروض» مبذول شود. این ابتکارات منابع بیشتری آزاد خواهد کرد که می‌توان آن را در تأمین مالی پروژه‌های توسعه‌ای فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی مصرف کرد.
ت) ضمن اذعان به توان بالقوه فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی برای کمک به امر توسعه، از این موارد نیز طرفداری می‌کنیم:
           1- كشورهای در حال توسعه تلاش‌های خود برای جذب سرمایه‌گذاری‌های بزرگ خصوصی ملی و خارجی برای فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، از طریق ایجاد فضای سرمایه‌گذاری شفاف، باثبات، و پیش‌بینی‌پذیر افزایش دهند؛
           2- كشورهای توسعه‌یافته و سازمان‌های بین‌المللی تأمین مالی، نسبت به استراتژی‌ها و اولویت‌های فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در امر توسعه حساس باشند، فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی را در خط اصلی برنامه کاری خود قرار دهند، و به کشورهای در حال توسعه و کشورهای در حال گذار اقتصادی کمک کنند تا استراتژی‌های الکترونیکی ملی خود را آماده و اجرا کنند. کشورهای توسعه‌یافته باید بر تلاش‌های خود در جهت تأمین منابع مالی بیشتر برای کشورهای در حال توسعه برای به کار گرفتن فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در جهت توسعه، بیفزایند؛ و این تلاش‌ها باید برپایه اولویت‌های برنامه‌های توسعه ملی و اجرایی کردن تعهدات فوق‌الذکر باشد؛
           3- بخش خصوصی در به اجرا گذاشتن این «دستورکار همبستگی دیجیتال» سهیم باشد.
ث) در تلاش‌های خود برای پر کردن شکاف دیجیتال، باید درچارچوب همکاری‌های توسعه، مساعدت فنی و مالی معطوف به ظرفیت‌سازی ملی و منطقه‌ای، انتقال فناوری بر پایه شرایطه مورد توافق طرفین، همکاری در برنامه‌های تحقیق‌وتوسعه، و تبادل دانش‌فنی را تشویق کنیم.
ج) در حالی که تمام سازوکارهای مالی موجود باید به‌طور کامل به خدمت گرفته شود، بررسی کاملی نیز باید در این مورد صورت گیرد که آیا این سازوکارها می‌توانند به‌طور مقتضی از عهده چالش‌های فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی در امر توسعه بر آیند. این بررسی باید تا آخر ماه دسامبر سال 2004 به انجام برسد. این بررسی توسط یک «گروه ویژه» تحت نظارت دبیرکل ملل متحد انجام خواهد شد و برای بازبینی به دومین اجلاس جهانی سران ارائه می‌گردد. برپایه نتایجی که از این بررسی به دست خواهد آمد، بهبودها و نوآوری‌هایی در سازوکارهای تأمین مالی مدنظر قرار خواهد گرفت که از آن جمله‌اند اثربخشی، امکان‌پذیری، و ایجاد یک «صندوق همبستگی دیجیتال» داوطلبانه؛ همانطور که در بیانیه اصول به آن اشاره شده است.
چ) کشورها باید برای پرکردن شکاف دیجیتالی به فکر ایجاد سازوکارهای ملی برای تأمین امکان دسترسی عام در مناطق شهری و روستایی محروم باشند.

ث) پیگیری و ارزیابی

28. به کمک شاخص‌های مقایسه‌ای آماری و نتایج پژوهشی باید از عملکرد بین‌المللی ارزیابی و محک‌سنجی (کمی و کیفی) واقع‌گرایانه‌ای به دست داد تا بتوان رسیدن به اهداف، آرمان‌ها و مقاصد مطروحه در نقشه‌عمل را، با عنایت به شرایط متفاوت كشورها، مورد پیگیری قرار داد.
الف) باید با همكاری هر كشوری، یک شاخص مرکب برای توسعه فناوری اطلاعاتی و ارتباطی (شاخص فرصت‌های دیجیتالی) تدوین کرد و به کار گرفت. این شاخص را می‌توان سالانه یا هر دوسال یك‌بار، در گزارش توسعه فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی منتشر کرد. در حالی که این شاخص، آمار و ارقام را نشان می‌دهد، خود گزارش، به تحلیل سیاست‌ها و اجرای آنها، بر حسب شرایط ملی، می‌پردازد؛ از جمله تحلیل از نقطه‌نظر مباحث جنسیتی.
ب) شاخص‌ها و محک‌گذاری‌های مناسب، از جمله شاخص‌های میزان اتصال جوامع مختلف، باید عمق شكاف دیجیتال را هم در ابعاد داخلی و هم در ابعاد بین‌المللی به روشنی نشان دهد و با این شاخص‌ها بتوان از میزان شکاف دیجیتال به‌طور مرتب ارزیابی داشت، و بتوان پیشرفت جهانی در استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی برای نیل به اهداف توسعه‌ای مورد توافق بین‌المللی، از جمله اهداف بیانیه هزاره، را دنبال کرد.
پ) سازمان‌های بین‌المللی و منطقه‌ای باید امکان دسترسی همگانی به فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در کشورهای مختلف را به‌طور مرتب ارزیابی و گزارش کنند؛ با هدف ایجاد فرصت‌های برابر برای رشد بخش فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در کشورهای در حال توسعه.
ت) باید شاخص‌هایی نیز برای ارزیابی کاربرد و نیازهای فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی از بعد مسائل جنسیتی نیز ایجاد شود. شاخص‌‌هایی برای سنجش عملکرد پروژه‌های فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی که بودجه آنها تأمین می‌شود نیز باید تعیین شود که با آن شاخص‌ها بتوان اثر این پروژه‌ها را بر زندگی زنان و دختران ارزیابی کرد.
ث) یک پایگاه اینترنتی برای معرفی بهترین نمونه‌های اجرای پروژه‌های فناوری اطلاعاتی و ارتباطی و همچنین گزارش‌هایی از پروژه‌های موفق باید ایجاد و راه‌اندازی شود. برای این کار، فعالیت‌های همه طرف‌های ذینفع باید در قالبی موجز، قابل دسترس، و براساس استانداردهای شناخته شده بین‌المللی دسترسی به پایگاه‌های اینترنت، گردآوری شود. این پایگاه اینترنتی باید به‌طور ادواری به‌هنگام شود و به جایگاهی دائمی برای تبادل تجربیات تبدیل شود.
ج) همه كشورها و منطقه‌ها باید ابزارهایی فراهم آورند تا به کمک آن بتوان به اطلاعات آماری در خصوص جامعه اطلاعاتی، و به شاخص‌های اصلی و همچنین تحلیل ابعاد مهم این جامعه، دست یافت. در این راه، ایجاد سیستم‌های شاخص مقایسه‌ای بین‌المللی و جامع، با عنایت به سطح متفاوت توسعه هر کشور، باید در اولویت باشد.

ج) به‌سوی مرحله دوم اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی (تونس)

29. با یادآوری مصوبه شماره 183/56 مجمع عمومی ملل متحد، و با توجه به نتایج اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی در ژنو، یک نشست تدارکاتی در نیمه اول سال 2004 برگزار خواهد شد تا آن موضوع‌های جامعه اطلاعاتی را که باید مرکز توجه دومین مرحله اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی در تونس باشد مورد بررسی قرار دهد و در مورد ساختار روند تدارکاتی دومین مرحله اجلاس به توافق دست یابد. طبق تصمیماتی که در اجلاس ژنو در مورد مرحله دوم اجلاس در تونس گرفته شده، در اجلاس تونس باید از جمله، به موارد زیر پرداخت:
الف) دقیق‌کردن اسناد نهایی مقتضی، برپایه نتایج به دست آمده از اجلاس ژنو و با عنایت به تحکیم روند ساخت یک جامعه اطلاعاتی جهانی، و کاستن از شکاف دیجیتالی و تبدیل آن به فرصت‌های دیجیتالی.
ب) پیگیری و اجرای نقشه عمل اجلاس ژنو در سطح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی؛ از جمله در سطح سازمان ملل متحد، به عنوان بخشی از یک رویکرد یکپارچه و هماهنگ، برای فراخواندن همه طرف‌های ذینفع به مشارکت در اجرای این نقشه عمل. این کار باید، از جمله، از طریق مشارکت میان طرف‌های ذینفع صورت پذیرد.