خلاصه
سند شماره WSIS-03/GENEVA/DOC/4-E
12 دسامبر 2003

اعلامیه اصول

ایجاد جامعه اطلاعاتی: چالشی جهانی در هزاره جدید


الف. دیدگاه مشترك ما پیرامون جامعه اطلاعاتی

1- ما نمایندگان مردم جهان، گرد آمده در ژنو از 10 تا 12 دسامبر 2003 برای برگزاری دور اول نشست جهانی جامعه‌ی اطلاعاتی، میل و تعهد مشترك خود به ایجاد جامعه اطلاعاتی مردم‌محور، همه‌شمول، و توسعه‌مدار را اعلام می‌داریم؛ جامعه‌ای كه در آن همگان بتوانند اطلاعات و دانش را خلق كنند، به آن دسترسی داشته باشند، آن را بكار گیرند و به اشتراك بگذارند، تا افراد، اجتماعات و مردمان قادر شوند بر پایه اهداف و اصول منشور ملل متحد و احترام كامل و پاس‌داشت بیانیه جهانی حقوق بشر، در ارتقاء توسعه پایدار و بهبود كیفیت زندگی خویش، به‌طور كامل استعدادهای خود را محقق سازند.
2- چالش پیش روی ما، به مهار در آوردن توانمندی‌های فن‌آوری‌ اطلاعاتی و ارتباطی برای دستیابی به اهداف توسعه‌ی مندرج در «اعلامیه هزاره» است؛ یعنی از میان بردن فقر مطلق و گرسنگی، رسیدن به امكان تحصیلات ابتدایی برای همه جهانیان، تقویت برابری جنسی و قوت‌بخشیدن به زنان، كاستن از میزان مرگ و میر كودكان، بهبود سلامت مادران، مبارزه با ایدز و ویروس اچ‌آی‌وی، مالاریا و دیگر بیماری‌ها، تضمین پایداری محیط زیست، و توسعه همكاری جهانی برای رسیدن به توسعه، برای دست یافتن به جهانی سرشارتر از صلح، عدالت و رفاه.
3- تاكید مجدد داریم بر جهان‌شمولی، یكپارچگی، همبستگی، و هم‌پیوندی میان همه حقوق انسانی و آزادی‌های اساسی؛ از جمله حق توسعه، آنچنان كه در بیانیه وین آمده است. ما همچنین تأكید مجدد داریم بر این كه دموكراسی، توسعه پایدار، و احترام به حقوق بشر و آزادی‌های اساسی همچنین حسن حاكمیت در تمام سطوح به یكدیگر وابسته‌اند و همدیگر را تقویت می‌كنند. ما مصمم به تقویت احترام به حاكمیت قانون در امور بین‌المللی و همچنین در امور ملی هستیم.
4- تأكید مجدد داریم بر این كه به عنوان یك بنیاد اساسی برای جامعه اطلاعاتی و همچنان كه در ماده 19 بیانیه جهانی حقوق بشر آمده، هركسی حق آزادی عقیده و بیان دارد؛ و این حق مشتمل است بر آزادی داشتن عقیده بدون مداخله و آزادی جستجو، دریافت و به اشتراك گذاشتن اطلاعات و عقاید از طریق همه رسانه‌ها و صرف‌نظر از مرزها. ارتباطات یك فرایند بنیادین اجتماعی است. هر كسی در هر جا باید فرصت مشاركت داشته باشد و هیچ كس نباید از مزایایی كه جامعه اطلاعاتی در اختیار می‌گذارد، كنار گذاشته شود.
5- افزون بر این تأكید مجدد داریم بر پایبندی‌مان بر مندرجات ماده 29 بیانیه جهانی حقوق بشر، مبنی بر این كه هركسی فقط نسبت به جامعه‌ای كه در آن آزادی و توسعه كامل شخصیتش امكان‌پذیر است مسئولیت‌هایی دارد و هركسی در اعمال حقوق و آزادی‌های خود باید فقط تابع آن محدودیت‌هایی باشد كه در جهت تأمین احترام و به رسمیت‌شناختن حقوق و آزادی‌های دیگران و برآورده‌ساختن الزامات اخلاقی، نظم همگانی و رفاه عمومی در جامعه‌ای مردم‌سالار، در قانون مشخص شده است. این حقوق و آزادی‌ها به هیچ‌وجه نباید بر ضد اهداف و اصول ملل متحد به كار بسته شود. به این ترتیب، ما مروج یك جامعه اطلاعاتی هستیم كه در آن به منزلت انسانی احترام گذاشته شود.
6- در راستای حفظ روح این بیانیه، ما مجدداً خود را متعهد به پاس‌داشت اصل حق حاكمیت برابر همه كشورها می‌دانیم.
7- اذعان داریم كه علم، در توسعه جامعه اطلاعاتی نقش محوری دارد. بسیاری از سنگ‌های بنای جامعه اطلاعاتی محصول پیشرفت‌های علمی و فنی است كه با به اشتراك گذاشتن نتایج پژوهشی ممكن شده است.
8- اذعان داریم كه آموزش‌وپرورش، دانش، اطلاعات و ارتباطات، محور پیشرفت، فعالیت، و بهروزی انسان است. افزون براین، فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی ICTs عملاً بر همه جنبه‌های حیات ما اثر عظیمی دارند. پیشرفت سریع این فن‌آوری‌ها فرصت‌های كاملاً جدیدی را برای دستیابی به سطوح بالاتر توسعه در اختیار ما می‌گذارد. توان این فن‌آوری‌ها در كاهش بسیاری از مشكلات دیرینه ما، بخصوص مشكل زمان و فاصله، باعث شده كه برای نخستین بار در تاریخ، امكان بهره‌برداری از این فن‌آوری‌ها به نفع میلیون‌ها مردم در تمام گوشه و كنار دنیا پدید آید.
9- آگاهیم كه فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی باید وسیله دانسته شوند و نه هدف. این فن‌آوری‌های، در شرایط مطلوب، می‌توانند ابزاری نیرومند باشند كه بهره‌وری، رشد اقتصادی، ایجاد مشاغل و اشتغال را افزایش دهند و كیفیت زندگی همگان را بهبود دهد. این ابزار همچنین می‌تواند گفت‌وگوی میان مردمان، كشورها، و تمدن‌ها را ارتقا بخشد.
10- همچنین نیك آگاهیم كه مزایای انقلاب فن‌آوری اطلاعاتی و ارتباطی امروزه به گونه‌ای نامتساوی میان كشورهای توسعه یافته و در حال توسعه و در درون خود جوامع تقسیم شده است. ما كاملاً متعهدیم كه این شكاف دیجیتال را به فرصتی دیجیتال برای همگان تبدیل كنیم؛ بخصوص برای آنهایی كه در خطر جدا ماندن و بیشتر به حاشیه‌رانده شدن قرار دارند.
11- متعهدیم كه به دیدگاه مشترك‌ خودمان از جامعه اطلاعاتی برای خود و برای نسل‌های بعدی جامه عمل بپوشانیم. اذعان داریم كه جوانان نیروی كار آینده و خالقان پیشگام و اولین بكارگیرندگان فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی هستند. بنابراین، باید نقش آنها را در مقام آموزنده، تولیدكننده، سهیم، كارآفرین و تصمیم‌گیرنده قوت بخشید. بخصوص باید بر جوانانی متمركز شویم كه تا كنون نتوانسته‌اند از مزایای فرصت‌هایی كه فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی فراهم آورده‌اند به‌طور كامل بهره‌مند شوند. ما همچنین متعهد می‌شویم ضامن رعایت حقوق كودكان در توسعه كاربردهای فن‌آوری اطلاعاتی و ارتباطی و بهره‌برداری از خدمات آن باشیم و همچنین حفاظت از آنان و بهروزی‌شان را تضمین كنیم.
12 - تأكید داریم كه توسعه فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی فرصت‌های بزرگی در اختیار زنان می‌گذارد، آنها كه باید بخش جدایی‌ناپذیر و بازیگران اصلی در جامعه اطلاعاتی باشند. متعهدیم ضامن این باشیم كه جامعه اطلاعاتی به زنان قوت ببخشد و مشاركت كامل آنها را به‌طور برابر در همه عرصه‌های اجتماعی و فرایندهای تصمیم‌گیری ممكن سازد. برای رسیدن به این هدف، باید چشم‌انداز برابری جنسی را به جریان حاكم تبدیل كنیم و از فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی برای این هدف بهره بگیریم.
13- در ساخت جامعه اطلاعاتی، توجه خاصی نشان خواهیم داد به نیازهای ویژه گروه‌های آسیب‌پذیر و حاشیه‌ای جامعه؛ گروه‌هایی همچون مهاجران، آوارگان و پناهجویان، بیكاران و گروه‌های محروم، اقلیت‌ها و كوچ‌نشینان. ما همچنین نیازهای ویژه سالخوردگان و معلولان را نیز به رسمیت خواهیم شناخت.
14- ما مصمم هستیم كه تنگدستان، بخصوص ساكنان مناطق دوردست، روستایی و حاشیه‌نشینان شهری را تقویت كنیم تا به اطلاعات دسترسی یابند و از فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی بهره بگیرند تا همچون ابزاری به تلاش‌های آنان برای بیرون كشیدن خود از فقر یاری رساند.
15- در تحول جامعه اطلاعاتی، باید به وضعیت ویژه مردمان بومی و همچنین به حفظ گذشته و میراث فرهنگی آنها توجه خاص شود.
16- ما كماكان توجه خاصی داریم به نیازهای خاص مردم كشورهای در حال توسعه، كشورهای در حال گذار اقتصادی، كشورهای كمتر توسعه یافته، جزایر كوچك در حال توسعه، كشورهای در حال توسعه محصور در خشكی، كشورهای تنگدست به شدت بدهكار، كشورها و مناطق تحت اشغال، كشورهای تازه رها شده از درگیری، و كشورها و مناطق دارای نیازهای خاص و همچنین دچار شرایطی كه تهدید جدی برای توسعه است، نظیر بلایای طبیعی.
17- اذعان داریم كه ساختن یك جامعه اطلاعاتی دربرگیرنده همگان، مستلزم شكل‌های جدیدی از همبستگی، مشاركت، و همكاری میان دولت‌ها و دیگر طرف‌های ذینفع، یعنی بخش خصوصی، جامعه مدنی، و سازمان‌های بین‌المللی است. با آگاهی به این كه هدف بلندپروازانه این بیانیه - پر كردن شكاف دیجیتال و تضمین توسعه‌ای هماهنگ، عادلانه و برابر برای همگان – مستلزم تعهدی نیرومند از سوی همه طرف‌های ذینفع است كه آنها را به همبستگی دیجیتال هم در سطح ملی و هم در سطح بین‌المللی فرامی‌خوانیم.
18- هیچ چیز در این بیانیه نباید به گونه‌ای تفسیر شود كه لطمه‌زننده، نقض‌كننده، محدودكننده، یا باطل‌كننده مواد مندرج در منشور ملل متحد و بیانیه جهانی حقوق‌بشر، یا دیگر مقررات بین‌المللی یا قوانین ملی كه جهت تقویت این مواد اتخاذ شده است، باشد.

ب. جامعه‌ای اطلاعاتی برای همگان: اصول اساسی

19- مصمم هستیم در تلاش خود برای تضمین این كه هركسی بتواند از مزایای فرصت‌هایی كه فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی فراهم می‌آورد بهره‌مند شود. توافق داریم كه برای برآمدن از عهده این چالش‌ها، تمام طرف‌های ذینفع باید با یكدیگر همكاری كنند تا: دسترسی به زیرساخت‌ها و فن‌آوری‌های اطلاعاتی وارتباطی و همچنین به اطلاعات و دانش بهبود یابد؛ توانایی ایجاد شود؛ اعتماد و امنیت در بهره‌برداری از فن‌آوری‌های اطلاعاتی وارتباطی افزایش یابد؛ یك محیط توانمندساز در همه سطوح ایجاد شود؛ كاربردهای فن‌آوری اطلاعاتی وارتباطی توسعه و گسترش یابد؛ تنوع فرهنگی مورد احترام قرار گیرد و پرورش داده شود؛ نقش رسانه‌ها به رسمیت شناخته شود؛ به ابعاد اخلاقی جامعه اطلاعاتی پرداخته شود؛ و همكاری منطقه‌ای و بین‌المللی تشویق شود. ما توافق داریم كه اینها اصول مهم در ایجاد یك جامعه اطلاعاتی در برگیرنده همگان است.

1) نقش دولت‌ها و همه طرف‌های ذینفع در ارتقا فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی جهت توسعه

20- دولت‌ها، و همچنین بخش خصوصی، جامعه مدنی و سازمان ملل متحد و دیگر سازمان‌های بین‌المللی نقش و مسئولیت مهمی در توسعه جامعه اطلاعاتی، و در موارد مقتضی، در فرایندهای تصمیم‌گیری، بر عهده دارند. ساختن یك جامعه اطلاعاتی مردم‌محور، كوشش مشتركی است كه مستلزم همكاری و مشاركت میان همه طرف‌های ذینفع است.

2) زیرساختهای ارتباطی و اطلاعاتی: بنیادی ضروری برای جامعه اطلاعاتی دربرگیرنده همگان

21- متصل بودن، عامل مهمی در ایجاد جامعه اطلاعاتی است. دسترسی ارزان، عام، فراگیر و برابر به زیرساختهای فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی و خدمات آن یكی از چالش‌های پیش‌روی جامعه اطلاعاتی است و باید هدف همه دست‌اندركاران ایجاد این جامعه باشد. متصل بودن شامل دسترسی به انرژی و خدمات پستی است كه باید سازگاری آن با قوانین بومی هر كشور تضمین شود.
19. شبكه توسعه یافته‌ای از زیرساختها و كاربردهای اطلاعاتی و ارتباطی كه با شرایط منطقه‌ای، ملی و محلی تطابق داشته باشد، به آسانی و ارزانی در دسترس باشد، و هر جا كه ممكن باشد استفاده‌های بیشتر از پهن‌باند و دیگر فن‌آوری‌های نوین را فراهم آورد، می‌تواند ترقی اجتماعی و اقتصادی كشورها و رفاه همه افراد، جوامع و مردمان را شتاب بخشد.
23- باید سیاست‌های فراهم‌كننده شرایط مناسب برای ثبات، پیش‌بینی‌پذیری و رقابت سالم در همه سطوح اتخاذ شود و به نحوی به اجرا درآید كه نه تنها سرمایه‌های بیشتری از بخش خصوصی برای توسعه زیرساختهای فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی جذب كند بلكه بخش خدمات را در سراسر جهان ملزم به ارائه خدمات در عرصه‌هایی كند كه در آنجا در شرایط بازار سنتی كاری نمی‌توان انجام داد. در حوزه‌های محروم، ایجاد نقاط دسترسی عمومی به فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در مكان‌هایی همچون دفاتر پست، مدارس، كتابخانه‌ها و بایگانی‌ها، می‌تواند ابزاری كارا فراهم آورد كه دسترسی جهانشمول به زیرساخت‌ها و خدمات جامعه اطلاعاتی را تضمین كند.

3) دسترسی به اطلاعات و دانش

24- از بنیادهای اساسی یك جامعه اطلاعاتی دربرگیرنده همه‌اقشار این است كه در آن همگان بتوانند به اطلاعات، ایده‌ها و دانش دسترسی داشته و در آن سهیم باشند.
25. تقویت و به اشتراك گذاشتن دانش جهانی به منظور دستیابی به توسعه، باید از طریق رفع موانع دسترسی برابر به اطلاعات برای فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، بهداشتی، فرهنگی، آموزشی و علمی و از طریق تسهیل دسترسی به اطلاعات حوزه عمومی، از جمله طرح جهانی و استفاده از فن‌آور‌های كمكی، ارتقا یابد.
26- یك حوزه عمومی غنی، جزئی ضروری برای رشد جامعه اطلاعاتی است كه ثمرات فراوانی به بار می‌آورد نظیر مردمی تحصیل‌كرده، شغل‌های جدید، نوآوری، فرصت‌های تجاری، و ترقی علم. اطلاعات موجود در حوزه عمومی باید به راحتی در دسترس باشد تا جامعه اطلاعاتی را حمایت كند و مانع سوءتخصیص‌ها شود. نهادهای عمومی نظیر كتابخانه‌ها و بایگانی‌ها، موزه‌ها، مجموعه‌های فرهنگی و دیگر نقاط دسترسی محله‌ای و انجمنی، باید چنان تقویت شود كه حفظ سوابق مستند و دسترسی آزادانه و برابر به اطلاعات را بهبود بخشد.
27- با افزایش آگاهی همه طرف‌های ذینفع نسبت به امكاناتی كه مدل‌های مختلف نرم‌افزاری، از جمله نرم‌افزارهای تحت مالكیت، با بهره‌برداری مجاز، و مجانی فراهم می‌آورد باید دسترسی به اطلاعات و دانش بهبود یابد تا رقابت، دسترسی كاربران، و تنوع انتخاب افزایش یابد و همه كاربران قادر شوند راه‌حل‌هایی پدید آوردند كه به نحو احسن نیازهایشان را پاسخ دهد.
28- ما می‌كوشیم فرصت‌های برابر همگان در دسترسی جهانی به دانش علمی و ایجاد و نشر اطلاعات علمی و فنی، از جمله ابتكارات برای دسترسی آزاد به انتشارات علمی را بهبود بخشیم.

4) ظرفیت‌سازی

29- هر كس باید فرصت كسب مهارت‌ها و دانش لازم برای فهم و مشاركت فعال در جامعه اطلاعاتی و اقتصاد دانش، و بهره‌برداری كامل از این جامعه و اقتصاد را داشته باشد. سواد و آموزش ابتدایی همگانی از عوامل اصلی ایجاد جامعه اطلاعاتی دربرگیرنده همگان است؛ كه در آن توجه ویژه‌ای به نیازهای خاص زنان و دختران می‌شود. با توجه به نیازی كه در همه سطوح به طیف گسترده‌ای از متخصصان اطلاعات و فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی وجود دارد، ایجاد ظرفیت‌های نهادینه شایسته توجه ویژه است.
30- استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در همه مراحل آموزش‌وپرورش، تعلیم و تربیت، و توسعه منابع انسانی باید ارتقا یابد و در این راه باید به نیازهای خاص افراد معلول، محروم و آسیب‌پذیر توجه شود.
31- آموزش پیوسته و آموزش بزرگسالان، بازآموزی، یادگیری مادام‌العمر، آموزش از راه دور، و دیگر خدمات ویژه، مانند پزشكی از راه دور، می‌تواند سهم اساسی در اشتغال داشته باشد و به مردم كمك كند كه از فرصت‌های جدید فراهم آمده توسط فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی برای شغل‌های سنتی، خود اشتغالی و حرفه‌های جدید، بهره‌برداری كنند. آگاهی و سواد فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی از شالوده‌های بنیانی در این زمینه است.
32- پدیدآورندگان محتوا، ناشران، و تهیه‌كنندگان،‌ همچنین آموزگاران، مربیان، بایگان‌ها، كتابداران، و آموزندگان باید نقشی فعال در ارتقا جامعه اطلاعاتی، بخصوص در كشورهای كمتر توسعه یافته، ایفا كنند.
33- برای دستیابی به توسعه پایدار جامعه اطلاعاتی، باید ظرفیت‌های ملی در بخش تحقیق‌وتوسعه فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی ارتقا یابد. افزون بر این، مشاركت، بخصوص مشاركت میان كشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه، از جمله كشورهای در حال گذار اقتصادی، در زمینه تحقیق‌وتوسعه، انتقال فن‌آوری، ساخت و بهره‌برداری از محصولات و خدمات فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، حائز اهمیت حیاتی در بهبود ظرفیت‌سازی و مشاركت جهانی در جامعه اطلاعاتی است. فعالیت در عرصه ساخت فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی فرصت چشمگیری برای خلق ثروت است.
34- نیل به آرمان‌های مشترك‌مان بخصوص این آرمان كه كشورهای در حال توسعه و كشورهای دارای اقتصاد در حال گذار، اعضای كاملاً فعال جامعه اطلاعاتی شوند و به‌طور مثبت با اقتصاد مبتنی بر دانش درهم‌آمیزند، بستگی شدیدی دارد به ایجاد ظرفیت بیشتر در عرصه‌های آموزش‌وپرورش، دانش‌فنی، و دسترسی به اطلاعات، كه عوامل عمده تعیین‌كننده توسعه و رقابت‌پذیری هستند.


5) ایجاد اعتماد و امنیت در استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی

35- تقویت چارچوب‌ اطمینان‌بخش، از جمله امنیت اطلاعات و امنیت شبكه، تضمین اعتبار، حفظ حریم خصوصی و حمایت از مصرف كننده، از پیش‌شرط‌های ایجاد جامعه اطلاعاتی و ایجاد اعتماد میان استفاده‌كنندگان از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی است. باید با همكاری همه طرف‌های ذینفع و نهادهای تخصصی بین‌المللی، یك فرهنگ جهانی در خصوص امنیت سایبری ایجاد كرد و آن را جا انداخت. این تلاش‌های باید از پشتیبانی همكاری‌های روزافزون بین‌المللی برخوردار شود. حائز اهمیت است كه در درون این فرهنگ جهانی امنیت سایبری، ایمنی تقویت شود و حفاظت از داده‌ها و حریم‌خصوصی تضمین گردد. به‌علاوه، باید سطح توسعه اجتماعی و اقتصادی هر كشور به حساب آید و جنبه‌های توسعه‌ای جامعه اطلاعاتی مدنظر قرار گیرد.
36- ضمن به رسمیت‌شناختن اصل دسترسی عام و بدون تبعیض همه ملل به فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی،‌ از فعالیت‌های سازمان ملل متحد برای جلوگیری از استفاده احتمالی از فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در جهت مقاصد ناسازگار با اهداف حفظ ثبات و امنیت بین‌المللی حمایت می‌كنیم. این استفاده‌ها می‌تواند اثرات مخربی بر یكپارچگی زیرساختارهای درون حكومت‌ها بگذارد و به امنیت آنان لطمه بزند. ضروری است كه ضمن احترام به حقوق بشر، از استفاده از منابع و فناوری‌های اطلاعاتی در جهت مقاصد تبهكارانه و تروریستی جلوگیری شود.
37- هرزنامه معضل مهم و فزاینده‌ای برای كاربران، شبكه‌ها و كل اینترنت است. برخورد با هرزنامه و امنیت سایبری باید به گونه‌ای مناسب در سطح ملی و بین‌المللی صورت بگیرد.

6) محیط استعداد پرور

38- وجود یك محیط توانمندساز چه در سطح ملی و چه در سطح بین‌المللی، برای جامعه اطلاعاتی بسیار اساسی است. فناوری‌های اطلاعاتی وارتباطی باید به عنوان یك ابزار مهم در خدمت حسن حاكمیت قرار گیرد.
39- حاكمیت قانون، همراه با سیاست‌ها و مقررات حمایت‌كننده، شفاف، طرفدار رقابت، از لحاظ فنی بی‌طرف و قابل پیش‌بینی، كه منعكس كننده واقعیات ملی باشد، برای ساخت یك جامعه اطلاعاتی مردم‌مدار الزامی است. دولت‌ها باید، هر جا كه مقتضی بود، برای جبران كاستی‌های بازار مداخله كنند تا رقابت سالم حفظ شود، سرمایه‌گذاری جذب گردد، زیرساخت فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی و كاربرد‌های آن بهبود یابد، و منافع اقتصادی و اجتماعی در خدمت اولویت‌های ملی به حداكثر برسد.
40- وجود یك محیط بین‌المللی استعدادپرور و پویا كه پشتوانه‌ای باشد برای سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، انتقال فن‌آوری، و همكاری بین‌المللی، بخصوص در عرصه‌های مالی، بدهی، و تجارت و همچنین پشتوانه‌ای باشد برای مشاركت كامل و موثر كشورهای در حال توسعه در تصمیم‌گیریهای جهانی، از اجزاء حیاتی برای تلاش‌های ملی در جهت توسعه فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی است. تقویت استطاعت اتصال در سراسر جهان، می‌تواند سهم چشمگیری در اثربخشی این تلاش‌های توسعه‌جویانه داشته باشد.
41- فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی با بهبودی كه در كارایی و بهره‌وری، بخصوص در بنگاه‌های كوچك و متوسط، ایجاد می‌كنند، در واقع زمینه‌ساز مهمی برای رشد هستند. از این جهت، توسعه جامعه اطلاعاتی حائز اهمیت برای رشد اقتصادی وسیع هم در كشورهای توسعه یافته و هم در كشورهای در حال توسعه است. ثمرات بهره‌وری حاصل از فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی و نوآوری‌های كاربردی در تمام بخش‌های اقتصادی باید پرورش یابد. توزیع برابر این ثمرات، به رفع فقر و توسعه اجتماعی كمك می‌كند. خط‌مشی‌هایی كه سرمایه‌گذاری بهره‌ور را پرورش می‌دهد و شركت‌ها، بخصوص بنگاه‌های كوچك و متوسط، را قادر می‌سازد تا به تغییرات لازم برای بهره‌برداری از سودمندی‌های فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی دست بزنند، ثمربخش‌ترین خط‌مشی‌ها هستند.
42- در جامعه اطلاعاتی حفاظت از مالكیت معنوی برای تشویق نوآوری و خلاقیت مهم است؛ به همین ترتیب، نشر وسیع،‌ پخش گسترده، و به اشتراك گذاشتن دانش هم برای تشویق نوآوری و خلاقیت مهم است. تسهیل مشاركت چشمگیر همگان در مسائل مالكیت معنوی و به اشتراك گذاشتن دانش از طریق آگاهی كامل و ایجاد ظرفیت، بخش بنیادینی از یك جامعه اطلاعاتی دربرگیرنده همگان است.
43- توسعه پایدار را می‌توان به بهترین صورت در جامعه اطلاعاتی به پیش راند در صورتی كه تلاش‌ها و برنامه‌های مرتبط با فناوری اطلاعات و ارتباطات در انسجام با راهبردهای توسعه‌ای ملی و منطقه‌ای باشند. ما از برنامه «مشاركت جدید برای توسعه آفریقا» استقبال می‌كنیم و جامعه بین‌المللی را به حمایت از اقدامات مرتبط با فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی این ابتكار و همچنین ابتكارات مربوط به تلاش‌های مشابه در دیگر مناطق تشویق می‌‌كنیم. توزیع ثمرات رشد‌های حاصل از فناوری‌های اطلاعاتی به رفع فقر و توسعه پایدار كمك می‌كند.
44- استانداردسازی یكی از سنگ‌بناهای اصلی جامعه اطلاعاتی است. باید توجه ویژه‌ای به ایجاد و اتخاذ استانداردهای جهانی مبذول داشت. ایجاد و استفاده از استانداردهای باز، قابل استفاده دو جانبه، غیر تبعیضی و معطوف به نیازها، كه در آن تقاضاهای كاربران و مصرف‌كنندگان مدنظر قرار گرفته باشد، عاملی بنیادین برای توسعه و گسترش افزون‌تر فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی و دسترسی ارزان‌تر به این فن‌آوری‌ها، به‌ویژه در كشورهای در حال توسعه، است. هدف استانداردهای بین‌المللی ایجاد محیطی است كه در آن مصرف‌كنندگان بتوانند صرف‌نظر از نوع فن‌آوری به خدمات جهانی دست یابند.
45- طیف فركانس رادیویی باید بر اساس منافع عمومی و مطابق با مقررات، و رعایت كامل قوانین ملی و معاهده‌های بین‌المللی مربوطه، مدیریت شود.
46- همه كشورها به شدت تشویق می‌شوند در گام‌هایی كه جهت ایجاد جامعه اطلاعاتی برمی‌دارند از هر اقدام یكجانبه و غیرمنطبق با حقوق بین‌الملل و منشور سازمان ملل، كه مانع رسیدن كامل مردم كشورهای لطمه‌دیده از این اقدامات به توسعه اقتصادی و اجتماعی می‌شود، و یا مانع رفاه مردم خودشان می‌شود، خودداری ورزند و دوری كنند.
47- با اذعان به این كه فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی شیوه‌های كاری ما را پیوسته متحول می‌كند، ایجاد یك محیط كاری امن، ایمن و سالم، متناسب برای استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، با رعایت همه هنجارهای بین‌المللی مربوطه، ضرورت بنیادی دارد.
48- اینترنت به ابزاری جهانی تبدیل شده كه در دسترس عموم قرار دارد و مسئله مدیریت بر آن باید موضوع اصلی در دستور كار جامعه اطلاعاتی باشد. مدیریت بین‌المللی اینترنت باید چندجانبه، شفاف و دموكراتیك باشد و دولت‌ها، بخش خصوصی، جامعه مدنی و سازمان‌های بین‌المللی به‌طور كامل در آن مشاركت داشته باشند. این مدیریت باید توزیع برابر منابع، تسهیل دسترسی همگان را تضمین كند و ضامن كاركرد باثبات و امن عملكرد ثابت باشد و موضوع چندزبانگی را به حساب آورد.
49- مدیریت اینترنت شامل هم خط‌مشی‌های فنی و هم خط‌مشی‌های عمومی می‌شود و باید همه طرف‌های ذینفع و سازمان‌های بین‌المللی و بین‌الدولی را در بر بگیرد. در این خصوص، اذعان داریم كه:
سیاست‌گذاری را در بر می‌گیرد. بخش خصوصی نقش مهمی در توسعه اینترنت [در سطح فنی] داشته است و باید داشته باشد.
الف- اختیار سیاست‌گذاری برای خط‌مشی‌های عمومی مسائل مربوط به اینترنت جزو حق حاكمیت كشورهاست. آنها در موضوع‌های بین‌المللی خط‌مشی‌های عمومی مربوط به اینترنت از حقوق و مسئولیت‌هایی برخوردارند؛
ب) بخش خصوصی باید همچنان نقش مهمی را كه در توسعه اینترنت هم در عرصه فنی وهم در عرصه اقتصادی داشته، ادامه دهد؛
پ) جامعه مدنی نیز نقش مهمی در موضوع‌های اینترنت، بخصوص در سطح جوامع و انجمن‌ها ایفا كرده است و باید به ایفای چنین نقشی ادامه دهد؛
ت) سازمان‌های بین‌الدولی باید همچنان نقش تسهیل‌كننده‌ای را كه در هماهنگی مسائل عمومی خط‌مشی‌های مربوط به اینترنت داشته‌اند، ادامه دهند.
50- به مسائل مربوط به حاكمیت بین‌المللی بر اینترنت باید به گونه‌ای هماهنگ پرداخته شود. ما از دبیركل سازمان ملل متحد می‌خواهیم تا طی یك فرایند باز و دربرگیرنده همه، و براساس سازوكاری كه مشاركت فعال و كامل دولت‌ها، بخش‌خصوصی، و جامعه مدنی كشورهای در حال توسعه و توسعه یافته را تضمین كند و شامل سازمان‌های بین‌الدولی و بین‌المللی، و انجمن‌های مربوطه باشد، یك گروه كاری برای مسئله حاكمیت بر اینترنت تشكیل دهد تا اقدام به تحقیق و بررسی كند و در صورت مقتضی تا سال 2005 پیشنهاداتی را برای اقدام عملی در جهت حاكمیت بر اینترنت ارائه دهد.

7) كاربردهای فناوری اطلاعات و ارتباطات: منافع در همه جنبه‌های زندگی

51- استفاده و به خدمت‌گرفتن فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی باید در جهت ایجاد منافع در همه جنبه‌های زندگی روزمره ما باشد. كاربردهای فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی در عملیات و خدمات دولت، اطلاعات بهداشتی و درمانی، آموزش‌وپرورش، اشتغال، ایجاد شغل، كسب‌وكار، كشاورزی، حمل‌ونقل، حفظ محیط زیست و مدیریت منابع طبیعی، جلوگیری از بلایای طبیعی، و فرهنگ و ترویج ریشه‌كنی فقر و دیگر اهداف توسعه‌ای مورد توافق، حائز اهمیت بالقوه است. فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی همچنین باید سهمی در الگوهای تولید و مصرف پایدار داشته باشد و از موانع سنتی بكاهد و فرصتی در اختیار همگان قرار دهند تا با برابری بیشتری به بازارهای محلی و جهانی دسترسی یابند. برنامه‌های كاربردی باید با كاربری آسان، قابل دسترس برای همگان، ارزان، مطابق با نیازهای زبانی و فرهنگی مختلف، و پشتیبانی‌كننده توسعه پایدار باشد. برای رسیدن به چنین وضعیتی، مقامات محلی باید در تدارك خدمات فناوری اطلاعاتی و ارتباطی به نفع مردم خود، نقش عمده‌ای ایفا كنند.

8) تنوع فرهنگی و هویت، تنوع زبانی و محتوای محلی

52- تنوع فرهنگی میراث مشترك بشری است. جامعه اطلاعاتی باید با محترم داشتن و استوار شدن بر هویت فرهنگی، تنوع زبانی و فرهنگی، سنت‌ها و مذاهب بنا شود و گفت‌وگوی میان فرهنگ‌ها و تمدن‌ها را ترویج دهد. ترویج، تصریح و حفظ زبان‌ها و هویت‌های متنوع فرهنگی همانگونه كه در اسناد مورد توافق ملل متحد، از جمله بیانیه جهانی تنوع فرهنگی یونسكو، بازتاب یافته است، جامعه اطلاعاتی را غنی‌تر خواهد كرد.
53- در ایجاد یك جامعه اطلاعاتی دربرگیرنده همه، خلق، نشر و حفظ محتوا به زبان‌ها و قالب‌های متنوع، باید در بالاترین اولویت قرار گیرد و در این راه توجهی ویژه به تنوع در عرضه آثار ابتكاری و به‌رسمیت‌شناختن حقوق مؤلفان و هنرمندان مبذول شود. ضروری است كه تولید و دسترسی به همه محتواها - آموزشی، علمی، فرهنگی و تفریحی - در زبان‌ها و قالب‌های متنوع تشویق شود. ایجاد محتوای محلی، متناسب با نیازهای بومی یا منطقه‌ای، مشوق توسعه اجتماعی و اقتصادی خواهد بود و باعث مشاركت همه طرف‌های ذینفع، از جمله مردم ساكن مناطق روستایی، دورافتاده و حاشیه‌ای خواهد شد.
54- حفظ میراث فرهنگی از اجزاء حیاتی هویت و خودشناسی افراد است كه جامعه‌ای را با گذشته‌اش پیوند می‌زند. جامعه اطلاعاتی باید، با استفاده از همه روش‌های مناسب، از جمله با دیجیتالی‌كردن، میراث فرهنگی را برای آیندگان حفظ كند.

9) رسانه‌ها

55- تأكید مجدد می‌كنیم بر پایبندی خود به اصول آزادی مطبوعات و آزادی اطلاعات، همچنین استقلال، تكثرگرایی و تنوع رسانه‌ها كه برای جامعه اطلاعاتی اساسی است. آزادی جستجو، دریافت، افشا و استفاده از اطلاعات برای تولید، جمع‌آوری و نشر دانش، برای جامعه اطلاعاتی حائز اهمیت است. از رسانه‌ها می‌خواهیم كه در انطباق با بالاترین استانداردهای حرفه‌ای و اخلاقی، استفاده و برخورد مسئولانه‌ای با اطلاعات داشته باشند. رسانه‌های سنتی در تمام شكل‌ها نقش مهمی در جامعه اطلاعاتی دارند و فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی باید نقشی حمایتی در این خصوص ایفا كنند. تنوع مالكیت رسانه‌ها، در انطباق با قوانین ملی، و با در نظر گرفتن معاهدات مربوطه بین‌المللی، باید تشویق شود. تأكید مجدد داریم بر لزوم كاستن از نابرابری‌های بین‌المللی كه به رسانه‌ها لطمه می‌زند؛ بخصوص نابرابرهای مربوط به زیرساختار، منابع فنی و توسعه مهارت‌های انسانی.

10) ابعاد اخلاقی جامعه اطلاعاتی

56- جامعه اطلاعاتی باید به صلح احترام گذارد و ارزش‌های بنیادین آزادی، برابری، همبستگی، مدارا، مسئولیت مشترك، و رعایت طبیعت را پاس بدارد.
57- ما به اهمیت اخلاق در جامعه اطلاعاتی كه باید ترویج‌دهنده عدالت و منزلت و ارزش آدمی باشد اذعان داریم. خانواده باید به وسیع‌ترین شكل ممكن حفاظت شود و برای ایفای نقش حیاتی خود در جامعه تقویت گردد.
58- در استفاده از فناوری‌های اطلاعاتی وارتباطی و تولید محتوا باید حقوق بشر و آزادی‌های بنیادین دیگران، از جمله حریم شخصی، و حق آزادی اندیشه، وجدان، و مذهب، هماهنگ با قواعد بین‌المللی مربوطه رعایت شود.
59- همه نقش‌آفرینان جامعه اطلاعاتی باید در مقابل استفاده‌های سوء از فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، همچون تخلفات قانونی و دیگر كارهای ناشی از نژادپرستی، تبعیض نژادی، بیگانه‌هراسی، و نابردباری‌های، تنفر، خشونت، همه اشكال سوءرفتار با كودكان، از جمله تمایل جنسی به كودكان و وقیح‌نگاری درباره كودكان، و قاچاق و استثمار افراد بشر، به اقدامات مقتضی و روش‌های پیشگیرانه‌ای كه قانون مشخص كرده، دست بزنند.

11) همكاری‌های بین‌المللی و منطقه‌ای

60- هدف ما این است كه در تلاش‌های‌مان برای رسیدن به اهداف توسعه‌ای مورد توافق بین‌المللی، نظیر اهداف مندرج در بیانیه هزاره، و برای پاس‌داشتن اصول اساسی كه در این بیانیه وضع شده، از فرصت‌های ارائه شده توسط فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی استفاده كامل كنیم. جامعه اطلاعاتی ذاتاً جامعه‌ای جهانی است و تلاش‌های ملی باید با همكاری‌های مؤثر بین‌المللی و منطقه‌ای میان دولت‌ها، بخش خصوصی، جامعه مدنی و دیگر طرف‌های ذینفع نظیر موسسات مالی بین‌المللی مورد حمایت قرار گیرد.
61- برای ایجاد یك جامعه اطلاعاتی جهانی در برگیرنده همه، ما به دنبال رویكردها و سازوكارهای مشخص بین‌المللی و كاربست موثر آنها خواهیم بود، كه این شامل مساعدت‌های مالی و فنی هم می‌شود. بنابراین، در عین قدردانی از همكاری كنونی در زمینه فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی كه از طریق انواع سازوكارها صورت می‌گیرد، همه طرف‌های ذینفع را دعوت می‌كنیم كه به «دستوركار همبستگی دیجیتال» مندرج در «برنامه عمل» متعهد شوند. ما بر این باوریم كه هدف مورد توافق در سراسر جهان، مشاركت در پر كردن شكاف دیجیتال، ارتقاء دسترسی به فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، ایجاد فرصت‌های دیجیتال، و بهره‌مندی از امكاناتی است كه فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی برای توسعه فراهم می‌آورند. ما خواست برخی برای ایجاد یك «صندوق همبستگی دیجیتال» بین‌المللی و داوطلبانه، و خواست دیگران برای انجام مطالعات در مورد سازوكارهای موجود و اثربخشی و امكان‌پذیری چنین صندوقی را به رسمیت می‌شناسیم.
62- یكپارچگی منطقه‌ای به توسعه جامعه اطلاعاتی جهانی كمك می‌كند و همكاری قوی در درون و میان مناطق را به ضرورتی حتمی تبدیل می‌كند. گفتگوی منطقه‌ای به ظرفیت‌سازی ملی و به همسو شدن استراتژی‌های ملی با اهداف این بیانیه، ضمن رعایت ویژگی‌های ملی و منطقه‌ای كمك می‌كند. در این زمینه، ما جامعه بین‌الملل را به حمایت از این گونه ابتكارات مرتبط با فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی تشویق و از اقدامات آن استقبال می‌كنیم.
63- ما مصمم هستیم به كشورهای در حال توسعه، كشورهای كمتر توسعه یافته و كشورهای با اقتصاد در حال گذار، از طریق بسیج همه منابع مالی، تداركات مالی و مساعدت‌های فنی و با ایجاد یك محیط مساعد برای انتقال فن‌آوری، سازگار با اهداف این بیانیه و «طرح عملی»، یاری برسانیم.
64- صلاحیت‌های اصلی «اتحادیه بین‌المللی ارتباطات‌دور» در زمینه فن‌آوری‌های اطلاعاتی و ارتباطی، مساعدت در پركردن شكاف دیجیتال، همكاری منطقه‌ای و بین‌المللی، مدیریت طیف رادیویی، ایجاد استانداردها و نشر اطلاعات، همه در ساختن جامعه اطلاعاتی حائز اهمیت حیاتی است.

پ. به سوی یك جامعه اطلاعاتی برای همگان، بر پایه دانش مشترك

65- خود را متعهد می‌دانیم به تقویت همكاری برای یافتن پاسخ‌های مشترك برای چالش‌ها و خود را متعهد می‌دانیم به اجرای «طرح عملی»، كه رویای یك جامعه اطلاعاتی در برگیرنده همه را، بر پایه اصول اساسی مندرج در این بیانیه، متحقق خواهد ساخت.
66- همچنین خود را متعهد می‌دانیم به ارزیابی و پیگیری پیشرفتی كه در پركردن شكاف دیجیتال، با توجه به سطوح مختلف توسعه صورت می‌گیرد، تا به اهداف توسعه‌ای مورد توافق بین‌المللی نظیر اهداف مندرج در بیانیه هزاره برسیم، و خود را متعهد می‌دانیم به ارزیابی اثربخشی سرمایه‌گذاری و كوشش‌ها و همكاری‌های بین‌المللی در ساختن جامعه اطلاعاتی.
67- قویاً بر این باوریم كه ما به‌طور جمعی وارد عصر تازه‌ای با توان‌بالقوه عظیم می‌شویم؛ عصر جامعه اطلاعاتی و ارتباطات گسترش یافته انسانی. در این جامعه در حال ظهور، اطلاعات و دانش می‌تواند تولید شود، مبادله شود، به اشتراك گذاشته شود و از طریق همه شبكه‌های جهانی با دیگران در میان گذاشته شود. تمام افراد به زودی، اگر اقدامات لازم را انجام دهیم، می‌توانند همراه یكدیگر یك جامعه اطلاعاتی جدید مبتنی بر دانش مشترك و استوار بر همبستگی جهانی و تفاهم دوجانبه بهتر میان مردمان و ملت‌ها بسازند. ما اطمینان داریم كه این اقدامات راه را برای توسعه آتی یك جامعه دانایی راستین می‌گشاید.