حقوق ارتباطات

شنبه 26 دي 1383‏‎
‎
معاونت مطبوعاتي‎ ‎وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي پيش نويس پيشنهادي ميثاق اصول ‏اخلاقي حرفه روزنامه‎ ‎نگاري را براي بررسي در اختيار نمايندگان نهادهاي روزنامه نگاري ‏کشور قرار داد. اين‎ ‎ميثاق روز 29 بهمن ماه در سالن همايش هاي معاونت سينمايي وزارت ‏فرهنگ و ارشاد‎ ‎اسلامي به بحث گذاشته خواهد شد‎.
متن کامل ميثاق به اين شرح است‎:
‎
ضرورت‎ ‎تأمين حق همگان براي دسترسي آزادانه به اطلاعات و برخورداري از آگاهي هاي ‏صحيح و‎ ‎ضروري درباره رويدادها و افکار عمومي، براي آزادي مطبوعات و ساير وسايل ‏ارتباط جمعي‎ ‎در جوامع معاصر، جايگاه برجسته اي پديد آورده و نقش اجتماعي روزنامه ‏نگاران را بيش‎ ‎از پيش، مورد توجه قرار داده است. به همين لحاظ، اهميت حفظ وحراست ‏آزادي مطبوعات و‎ ‎ساير رسانه ها و ايجاد شرايط مطلوب فعاليت روزنامه نگاران، ايجاب مي ‏کند که در‎ ‎فرايند جست وجو، جمع آوري، تهيه و تدوين اخبار و اطلاعات عيني مورد نياز ‏همگان‎ ‎وهمچنين انتقال و انتشار آنها، موانع محدوديت وجود نداشته باشند و دست ‏اندرکاران‎ ‎مطبوعات و ساير رسانه هاي عمومي بتوانند بر اساس آزادي هاي بنيادي عقيده ‏وبيان و‎ ‎اطلاعات، که آزاد مطبوعات را هم در برمي گيرند و در قوانين اساسي و اسناد ‏حقوقي بين‎ ‎المللي پيش بيني شده اند، وظايف حرفه اي خود را انجام دهند‎.
به بيان روشن تر،‎ ‎حق دسترسي آزادانه همگان به اطلاعات، از ضرورت شناخت شرايط ‏محيط زندگي، براي رفع‎ ‎نيازهاي اجتماعي و نگهباني از مصالح و منافع عمومي، سرچشمه ‏گرفته است و تحقق آن،‎ ‎مستلزم آن است که امکانات تأسيس و فعاليت آزاد مطبوعات و ‏ساير رسانه ها، تأمين و‎ ‎تضمين شوند. به همين جهت با توجه به آن که آزادي مطبوعات و ‏حق همگان براي برخورداري‎ ‎از اطلاعات، با تدارک و اخبار و گزارش هاي مورد انتقال و ‏انتشار، به وسيله نشريات‎ ‎دوره اي و رسانه هاي ديگر و از طريق روزنامه نگاران حرفه اي ‏تحقق مي يابند. وظيفه‎ ‎اصلي روزنامه نگاران آن است که اطلاعات صحيح، جامع و کامل در ‏مورد تمام موضوع ها و‎ ‎مسائل مربوط به نيازهاي اجتماعي و منافع و مصالح عمومي، در ‏اختيار مردم بگذارند و‎ ‎به عبارت ديگر، موظفند تمام اطلاعاتي را که شهروندان براي ‏مشارکت فعال در زندگي يک‎ ‎جامعه مردم سالار به آن ها نياز دارند، آماده سازند و به آنان ‏عرضه کنند‎.
بنابراين رسالت اجتماعي روزنامه نگاران، براي آگاهي دهي درباره وقايع و مسائل‎ ‎زندگي ‏جمعي و بازتاب تعامل عقلايي افکار و عقايد همگاني و تشريح و تفسير و نقد‎ ‎آنها، بر حق ‏دسترسي آزادانه همگان به اطلاعات و بر مبناي آن، بر آزادي مطبوعات و‎ ‎ساير رسانه ها، ‏استوار است‎.
در عين حال، آزادي روزنامه نگاران براي دستيابي به‎ ‎اخبار و اطلاعات و انتقال و انتشار آنها، ‏ضرورتاً داراي محدوديتهايي است که بايد‎ ‎نسبت به رعايت آنها، متعهد و مسوول باشند. ‏پيش بيني وظايف و مسئوليت هاي اجتماعي‎ ‎روزنامه نگاران در قوانين و مقررات حقوقي و ‏مجموعه هاي اصول و معيارهاي اخلاقي حرفه‎ ‎اي روزنامه نگاري، به همين منظور، صورت ‏مي گيرد. اما در کار پراهميت روزنامه‎ ‎نگاران، تحقق وظايف و مسؤوليت هاي اجتماعي آنان ‏در صورتي امکان پذير است که شرايط‎ ‎استقلال و شرافت حرفه اي آنها تأمين شده باشند ‏وبه اين منظور، توجه به حقوق و‎ ‎امتيازهاي معنوي واجتماعي روزنامه نگاران نيز ضروري ‏است‎.
‎
حقوق و‎ ‎امتيازهاي روزنامه نگار‏‎
‎1. ‎روزنامه نگار با توجه به رسالت اجتماعي خود بايد‎ ‎از حق دستيابي آزادانه به همه منابع ‏خبري و آزادي انجام بررسي ها و تحقيق هاي ضروري‎ ‎درباره تمام رويدادهاي زندگي ‏عمومي، برخوردار باشد. بنابراين محرمانه بودن امور‎ ‎عمومي يا خصوصي، جز موارد ‏استثنايي مشخص شده از طريق قوانين و مقرارت ملي، نمي‏‎ ‎تواند در برابر وي مطرح ‏شود‎.
‎2. ‎اصل استقلال عمل تحريريه مطبوعات و ساير رسانه‎ ‎هاي همگاني، از امتيازهاي معنوي ‏مهم روزنامه نگاري است و هيچ نوع فشار و اجبار درون‎ ‎سازماني (از سوي صاحبان و ‏مديران) يا برون سازماني (از سوي مقامات دولتي و مؤسسات‎ ‎اقتصادي)، براي اثرگذاري ‏بر چگونگي مندرجات و محتويات آنها قابل قبول نيست‎.
‎3. ‎روزنامه نگار حق دارد در انجام کار حرفه اي خويش از پيروي هر شيوه اي که با خط ‏مشي‎ ‎رسمي نشريه يا رسانه ديگر محل کار او پيش بيني شده با پيمان جمعي کار حرفه ‏اي وي،‎ ‎مغايرت داشته باشد، خودداري کند‏‎.
‎4. ‎روزنامه نگار را نمي توان مجبور کرد که بر‎ ‎خلاف اعتقاد و وجدان خود، به اقدامي حرفه ‏اي دست بزند و عقيده اي ابراز دارد. به‎ ‎همين لحاظ، اعمال هر گونه فشار حرفه اي و ‏سياسي در مورد چگونگي فعاليت وي، ممنوع‎ ‎است‎.
‎5. «‎قيد وجداني» حرفه روزنامه نگاري، که در قوانين و مقررات مربوط به‎ ‎استقلال اين ‏حرفه و يا در اصول اخلاقي آن پيش بيني مي شود، مستلزم آن است که بتواند‎ ‎در صورت ‏تعطيل، واگذاري يا فروش مؤسسه مطبوعاتي يا رسانه اي محل کار خود و يا تغيير‎ ‎خط ‏مشي آن، به صورتي که به شرافت حرفه اي يا حيثيت اجتماعي او لطمه وارد کند،‎ ‎استعفاء دهد و غرامت دريافت نمايد‎.
‎6. ‎استقلال عمل هيأت تحريريه مطبوعات يا‎ ‎رسانه هاي همگاني ديگر ايجاب مي کند که از ‏هر گونه تصميم مهمي که زندگي مؤسسه‎ ‎مطبوعاتي يا رسانه اي محل کار آن را تحت ‏تأثير قرار مي دهد، مطلع شود. اين هيأت پيش‎ ‎از تصميم نهايي راجع به هر اقدام مربوط به ‏ترکيب اعضاي تحريريه ـ استخدام، اخراج،‎ ‎انتقال و ارتقاي روزنامه نگاران ـ مورد مشورت ‏قرار مي گيرد‎.
‎7. ‎مشارکت روزنامه‎ ‎نگاران در مالکيت و مديريت مؤسسات مطبوعاتي و رسانه اي و ‏موافقت آنان براي انتخاب‎ ‎مسؤولان و مديران تحريريه، که در بسياري از کشورهاي جهان ‏اعمال مي شود، از لوازم‎ ‎مهم و ضروري استقلال حرفه روزنامه نگاري به شمار مي آيد‎.
‎8- ‎روزنامه نگار با‎ ‎توجه به نقشها و مسؤوليت هاي اجتماعي خود، نه تنها حق استفاده ‏پيمان جمعي کار‎ ‎روزنامه نگاري، بلکه حق برخورداري از قرارداد شخصي تضمين کننده ‏تأمين مادي و معنوي‎ ‎کار حرفه اي و نيز دريافت دستمزد مناسب و منطبق با نقش ‏اجتماعي خويش در جهت حفظ‎ ‎استقلال اقتصادي خود را داراست‎.
‎8. ‎آزادي روزنامه نگاران براي تأسيس انجمنها و‎ ‎اتحاديه هاي حرفه اي، مشارکت آزادانه در ‏فعاليت هاي اين تشکل ها و برخورداري از‎ ‎حمايتهاي صنفي آن ها، که در جهت تأمين و ‏تضمين حقوق مادي و معنوي حرفه روزنامه‎ ‎نگاري صورت مي گيرد، از حقوق مسلم ‏اعضاي اين حرفه شناخته مي شود‎.
‎9. ‎تشکيل نهاد‎ ‎مستقل نظارت بر صدور کارت هويت حرفه اي روزنامه نگاران، به منظور ‏تعيين سلسله مراتب‎ ‎شغلي و مسؤوليتها و مقام هاي تحريريه اي آنان که با همکاري ‏انجمن ها و اتحاديه هاي‎ ‎روزنامه نگاري از يک سو و سازمان هاي صنفي صاحبان و مديران ‏مؤسسات مطبوعات و رسانه‎ ‎اي از سوي ديگر، اداره مي گردد از حقوق مهم روزنامه ‏نگاران محسوب‎
مي شود‎.
‎10. ‎کمک مؤسسات مطبوعاتي و مؤسسات رسانه اي ديگر به آموزش تخصصي روزنامه ‏نگاران‎ ‎و شرکت دادن منظم و پياپي آنان در دوره هاي بازآموزي حرفه اي، که معمولاً در‎ ‎پيمانهاي جمعي کار اعضاي هيأت تحريريه هم پيش بيني مي شود، بايد براي پيشرفت ‏سطح‎ ‎کيفي فعاليت روزنامه نگاري مورد حمايت قرار گيرد‎.
‎11. ‎حمايت از حقوق آفرينندگي‎ ‎فکري روزنامه نگاران، که معمولاً در قوانين موضوعه مربوط ‏به حقوق مؤلف و مالکيت‎ ‎معنوي و در پيمان هاي جمعي کار حرفه روزنامه نگاري نيز بر آن ‏تأکيد مي گردد، بايد‎ ‎در تأمين و تضمين حقوق مادي و معنوي آنان در اين زمينه، طرف توجه ‏خاص واقع شود‎.
‎12. ‎ارج گذاري به مشارکت زنان در کار حرفه اي روزنامه نگاري، مقابله با هرگونه‎ ‎تبعيض در ‏استخدام و ارتقاي شغلي روزنامه نگاران زن، تشويق و گسترش همکاري آنان، با‎ ‎هيأت ‏هاي تحريريه مطبوعات و ساير رسانه ها به تقويت استقلال اين حرفه کمک مي کند‎.
‎13. ‎براي تأمين و حفظ آزادي و استقلال حرفه روزنامه نگاري، حمايت حقوقي از‎ ‎امنيت و ‏آسايش شغلي روزنامه نگاري و جلوگيري از تهديد جسمي و جاني آنان، از طريق‎ ‎قوانين ‏ملي و مقررات حقوقي منطقه اي و بين المللي، اهميت فراوان دارد‎.
‎14. ‎اصول‎ ‎اخلاقي مندرج در اين ميثاق از منابع عمده تصميم گيري شوراي عالي رسانه ها ‏ورسدگي به‎ ‎تخلفات اخلاقي و حرفه اي روزنامه نگاري است‎.
‎15. ‎اين ميثاق به تأييد اعضاي حرفه‎ ‎روزنامه نگاري و نهادهاي حرفه اي و صنفي آنها مي ‏رسد و شوراي عالي رسانه ها مسؤول‎ ‎نظارت بر اجراي آن است‎.
‎
‎
وظايف و مسئووليت هاي روزنامه نگار‎
‎1. ‎روزنامه نگار براي کسب آگاهي در مورد وقايع و مسائل اجتماعي و تشريح و تحليل و نقد‎ ‎و تفسير آزادانه آنها، بر مبناي حق همگان براي شناخت حقايق، بايد به واقعيتهاي عيني‎ ‎توجه کند و اخبار و اطلاعات صحيح ودقيق و مقاله ها و تفسيرهاي منطقي و منصفانه در‎ ‎اختيار خوانندگان بگذارد‎.
‎2. ‎در کار روزنامه نگاري، خبر بايد به منزله يک خدمت‎ ‎اجتماعي و نه يک کالاي بازرگاني، ‏نگريسته شود. به همين جهت، روزنامه نگار در انجام‎ ‎وظايف حرفه اي خويش نه تنها در ‏برابر صاحبان و مديران مطبوعات، بلکه در مقابل جمع‎ ‎وسيع خوانندگان و منافع و مصالح ‏عمومي جامعه نيز مسئووليت دارد و اين مسئووليت‎ ‎اجتماعي ايجاب مي کند که در شرايط ‏و اوضاع و احوال مختلف، هميشه بر اساس وجدان‎ ‎اخلاقي خاص خود عمل نمايد‎.
‎3. ‎روزنامه نگار بايد به صحت عمل حرفه اي خويش توجه‎ ‎ويژه داشته باشد و تنها اخبار و ‏اطلاعاتي را که منشاء و منبع آنها مشخص است، منشر‎ ‎کند و در صورت لزوم قيد رعايت ‏احتياط نسبت به صحت آنها را نيز يادآور شود‎.
‎4. ‎سرقت ادبي، مخدوش ساختن متنها و سندها و حذف اطلاعات اساسي مربوط به ‏رويدادها، بايد‎ ‎درکار روزنامه نگاري هميشه مذموم و مطرود باشند و براي به دست ‌آوردن ‏اخبار و اسناد‎ ‎و عکسها، شيوه هاي نادرست و غيرقانوني، بکار گرفته نشوند‎.
‎5. ‎روزنامه نگار‎ ‎وظيفه دارد، زمان دقيق انتشار اخبار و گزارش ها يا تفسيرها و مقاله هايي ‏را که طبق‎ ‎تصميم دست اندرکاران و افراد ذي آنها بايد در ساعت ها يا روزهاي آينده منشر ‏شوند،‎ ‎رعايت کند واز چاپ و پخش پيش از موقع آن ها، پرهيز نمايد‏‎.
‎6. ‎شرافت حرفه اي‎ ‎روزنامه نگار ايجاب مي کند که از پذيرش هر گونه پاداش مادي ‏غيرقانوني و نامشروع،‎ ‎براي پيشبرد مقاصد خصوصي مغاير با منافع و مصالح عمومي، ‏خودداري کند‎.
‎7. ‎روزنامه موظف است شغل روزنامه نگاري را با کار بازرگاني يا فعاليت تبليغ سياسي، به‎ ‎هم نياميزد و از آگهي دهندگان هيچ دستور و پاداش مستقيم يا غير مستقيمي‎ ‎نپذيرد‎.
‎8. ‎آزادي و استقلال حرفه روزنامه نگاري مستلزم آن است که روزنامه نگار‎ ‎از قبول هر گونه ‏فشار و تهديد براي انتشار يا عدم انتشار مطالب و يا تغيير محتويات‎ ‎آنها، خودداري کنيد و ‏هميشه از خط مشي عمومي هيأت تحريريه و اصول شرافت حرفه اي‎ ‎خويش، تبعيت ‏نمايد‎.
‎9. ‎روزنامه نگار بايد کمک به برخورداري همگان از اخبار و‎ ‎اطلاعات صحيح و مؤثر، هر مطلب ‏منتشر شده اي را که نادرستي آن مشخص مي شود، تصحيح‎ ‎کند و به حق جواب ‏خوانندگان وافراد ذي نفع در مورد مندرجات و محتويات نشريات و ساير‎ ‎رسانه ها، احترام ‏بگذارد‎.
‎10. ‎احترام به استقلال و حاکميت ملي، نظم وامنيت‎ ‎عمومي و همچنين آسايش، سلامت ‏وآرامش رواني جامعه و دفاع از منافع و مصالح همگاني و‎ ‎حراست نهادهاي قانوني ‏حکومت مردمي، از وظايف اجتماعي مهم روزنامه نگار بشمار مي‎ ‎روند‎.
‎11. ‎روزنامه نگار بايد به اصول ديني و معتقدات مذهبي، آداب و سنن قومي و‎ ‎ملي، مباني ‏اخلاق حسنه و عفت عمومي، هميشه احترام بگذارد و هر گونه گرايش به تبعيض‎ ‎جنسيتي، نژادي، عقيدتي و قومي و تبليغ خصومت آميز در اين زمينه ها و همچنين تشويق ‏و‎ ‎تحريک به جنگ تجاوز کارانه و توسعه طلبانه نسبت به کشورهاي ديگر، خودداري‎ ‎کند‎.
‎12. ‎کوشش در راه حفظ صلح و آرامش بين المللي و همزيستي مسالمت آميز ملتها،‎ ‎مقابله با گسترش وسايل و ادوات کشتار جمعي، مانند سلاح هاي هسته اي و شيميايي و‎ ‎ميکروبي، جلوگيري از آلودگي محيط زيست و مبارزه عليه سلطه فرهنگي و ارتباطي ‏جهاني‎ ‎از‎
رسالت هاي مهم روزنامه نگاري است‎.
‎13. ‎روزنامه نگار بايد براي پاسداشت‎ ‎ارزشهاي جهاني بشريت و از جمله اصول ‏دموکراسي، حقوق بشر، آزادي هاي بنيادي، حق‎ ‎توسعه سياسي، اجتماعي و اقتصادي و ‏فرهنگي کشورها و پشتيباني از جنبشهاي آزادي بخش و‏‎ ‎همچنين گوناگوني زبان ها و ‏فرهنگها، احترام خاص قائل شود و براي تنش زدايي در روابط‎ ‎منطقه اي و بين المللي و ‏کمک به گفت و گوي فرهنگها و تمدنها، از هيچ کوششي دريغ‎ ‎نورزد‎.
‎14. ‎احترام به حيثيت شخصي و حريم خصوصي افراد، خودداري از توهين و تهمت‎ ‎و افترا ‏نسبت به اشخاص، حمايت خاص از حقوق زنان، کودکان و نوجوانان و جلب کمک به‎ ‎سالمندان و بيمران و نيازمندان از وظايف مهم روزنامه نگاران محسوب مي شوند‎.
‎15. ‎روزنامه نگار موظف است ضمن دفاع از آزادي خبر و تفسير و انتقاد، اسرار حرفه اي ‏خود‎ ‎را حفظ کند و از افشاي اطلاعات و اخباري که به صورت محرمانه به دست مي آورد، به ‏جز‎ ‎مواردي که با حکم دادگاه مشخص مي شوند، خودداري نمايد‎.‎